Bloggers

Een overzicht van blogs geschreven door aanbieders die zich hebben aangesloten bij e-Learning.nl.


Van Faculty of Skills | 05-12-2019 | Article Rating | (0) reacties

Een leven lang leren: lessen uit het onderwijs

Een leven lang leren is een mooi streven, maar wat leer je dan en hoe leer je dat? Tijd om eens te kijken hoe andere experts dat aanpakken. En wie weten er meer van leren dan onderwijsinstellingen? Ik werk al een aantal jaar aan de implementatie van leer- en ontwikkelprogramma’s op zowel universiteiten als bij bedrijven. Ik deel graag drie inzichten uit het hoger onderwijs die je kunt toepassen op leren in jouw organisatie. 

Een boek dat grote invloed heeft gehad op hoe er in het hoger onderwijs naar leren wordt gekeken is Teaching for Quality Learning van John Biggs & Catherine Tang (1999). In dit boek wordt de theorie van constructive alignment uitgelegd. Die draait om het uitgangspunt dat de leeractiviteiten moeten bijdragen aan de leerdoelen, en dat de leerdoelen daadwerkelijk getoetst moeten worden in de toets. Een open deur van jewelste, lijkt het, maar in de praktijk wordt er niet altijd goed bij stilgestaan of alle elementen wel op de juiste manier bijdragen. In deze blog zet ik op een rij hoe je dat aanpakt.

Lees verder
Van Marcel de Leeuwe (redactie) | 05-12-2019 | Article Rating | (0) reacties

Belangrijk bij Learning 2019

Van zondag 27 t/m woensdag 30 oktober 2019 vond voor de 29e keer het Learning event plaats in Orlando. Learning 2019 is de eerste uitvoering van het event dat niet georganiseerd is door Elliott Masie maar door CloserStill Media (vorig jaar deden ze het samen en nu bouwt Elliott af). Elliott had nog wel een rol als key-note […] Lees verder
Van Wilfred Rubens (redactie) | 04-12-2019 | Article Rating | (0) reacties

Activeer relevante voorkennis met leertechnologie (Wijze Lessen)

Wijze lessen. Twaalf bouwstenen voor effectieve didactiek” van Tim Surma cs is een groot succes. En terecht, wat mij betreft. Mijn belangrijkste kritiekpunt: leertechnologie kan deze bouwstenen helpen faciliteren. En die relatie kan sterker worden gelegd.

Lees verder
Van SBO | 04-12-2019 | Article Rating | (0) reacties

Engagen van de lerende via MDA Model – game principes

Door: Evert Hoogendoorn, programmaleider Ludodidactiek, gamedesigner en docent aan de Hogeschool voor de Kunsten Iedere leerprofessional kent...

Het bericht Engagen van de lerende via MDA Model – game principes verscheen eerst op nextlearning.nl.

Lees verder
Van SBO | 04-12-2019 | Article Rating | (0) reacties

HR(D) en de coach – strategische partners in leerrendement!

Door: Paula Kaag, Organisatieontwikkeling – Coaching – Training – Advies. Coaches worden vaak ingeschakeld als er een...

Het bericht HR(D) en de coach – strategische partners in leerrendement! verscheen eerst op nextlearning.nl.

Lees verder
Van SBO | 04-12-2019 | Article Rating | (0) reacties

Personalisatie effectief ingezet – hoe past het in jouw leertraject(en)?

Door: Petra Peeters & Marlo Kengen, adviseurs L&D Hogeschool Arnhem-Nijmegen | Ger Driesen, Learning Innovation Leader. Personalisatie...

Het bericht Personalisatie effectief ingezet – hoe past het in jouw leertraject(en)? verscheen eerst op nextlearning.nl.

Lees verder
Van SBO | 04-12-2019 | Article Rating | (0) reacties

De 5 Moments of Need: van leren naar presteren

Door: Bob Mosher, CEO Apply Synergies. In deze sessie krijg je inzicht in de “5 Moments of...

Het bericht De 5 Moments of Need: van leren naar presteren verscheen eerst op nextlearning.nl.

Lees verder
Van SBO | 04-12-2019 | Article Rating | (0) reacties

Het implementeren van werkplekleren waardoor professionals beter presteren

Door: Caroline Luijbregts, Opleidingsadviseur Alrijne Zorggroep | Implementatie 5MoN bij Alrijne & Janine van Zoest | Xprtise....

Het bericht Het implementeren van werkplekleren waardoor professionals beter presteren verscheen eerst op nextlearning.nl.

Lees verder
Van Avetica | 03-12-2019 | Article Rating | (0) reacties

Moodle Workplace (2): eindelijk multi-tenancy

Meerdere sites binnen één site Denk eens na over de onderstaande klantwensen: Een uitgever van online modules wil voor elke klant een eigen LMS neerzetten maar toch haar eigen content centraal en efficiënt beheren. Een holding heeft meerdere BV’s onder zich die allemaal dezelfde integriteitsprogramma’s moeten doorlopen maar elke BV […]


Het bericht Moodle Workplace (2): eindelijk multi-tenancy is eerst gepubliceerd op Avetica.


Avetica is dé Moodle Partner van Nederland en België. Avetica biedt Moodle hosting, training, support en consultancy aan.

Lees verder
Van Wilfred Rubens (redactie) | 03-12-2019 | Article Rating | (0) reacties

Over de adoptie van blended learning in de praktijk

In mijn zoektocht naar voorbeelden van blended learning ben ik ook gestuit op enkele vermeldenswaardige artikelen over blended learning. In deze artikelen staat de adoptie van blended learning in de praktijk centraal.

De bijdrage 5 must-do steps for building a winning blended learning strategy (tip van Mike van Anraat van de Hogeschool van Amsterdam) bevat vijf noodzakelijke stappen om blended learning met succes te implementeren.

Lees verder
Van Avetica | 02-12-2019 | Article Rating | (0) reacties

5 video’s over nieuwe functies Moodle 3.8

Bij de release van Moodle 3.8 op 18 november waren de video’s nog niet klaar. Ondertussen staan er 5 korte video’s online waar in vogelvlucht de nieuwe functionaliteit per onderdeel getoond wordt. Hieronder heb ik de Engelse video’s neergezet.


Het bericht 5 video’s over nieuwe functies Moodle 3.8 is eerst gepubliceerd op Avetica.


Avetica is dé Moodle Partner van Nederland en België. Avetica biedt Moodle hosting, training, support en consultancy aan.

Lees verder
Van Wilfred Rubens (redactie) | 02-12-2019 | Article Rating | (0) reacties

Voorbeelden blended learning

Op 15 november 2019 heb ik een oproep geplaatst om vrij toegankelijke voorbeelden van blended learning (online beschikbaar) in te sturen. Deze blogpost bevat de uitgebreide oogst van deze oproep.

Ik gebruik de aan de definitie van SURF ontleende beschrijving van blended learning:

Blended learning is een mengvorm van face-to-face en ICT-gebaseerde leeractiviteiten,

Lees verder
Van Wilfred Rubens (redactie) | 30-11-2019 | Article Rating | (0) reacties

Reflectie op de vijfentwintigste editie van de OEB #OEB19

Het waren weer twee intensieve, leuke en interessante dagen. Ik heb het uiteraard over de OEB19: het meest omvangrijke internationale congres met beurs op het gebied van technology enhanced learning dat deze week in Berlijn plaatsvond. De afgelopen dagen heb ik veel aantekeningen en indrukken gedeeld.

Lees verder
Van Wilfred Rubens (redactie) | 29-11-2019 | Article Rating | (0) reacties

Wat valt me op tijdens het bezoek aan de beurs van de #OEB19?

Ik heb sinds mijn aankomst in Berlijn een aantal keren de beurs van de OEB bezocht. Wat is me daarbij opgevallen?

Je kunt dagen besteden aan het bezoeken van de beurs. De tijd vliegt.

Lees verder
Van Wilfred Rubens (redactie) | 29-11-2019 | Article Rating | (0) reacties

An Interactive Learning Journey into the World of VR/AR for Knowledge, Skills and Behaviour Based Training #OEB19

In deze sessie stonden vragen op het gebied van VR/AR en leren centraal. Wat heb ik meegenomen uit deze sessie die door Tom Wambeke werd voorgezeten?

  • AR en VR nemen een aparte plaats in op het Reality-Virtuality Continuüm (uit 1994).
Lees verder
Van SBO | 29-11-2019 | Article Rating | (0) reacties

In welke mate bezit jij de meeste gewilde kwaliteit van de toekomst: Digital Dexterity!?

Door: Edwin Levels, CCO iamprogrez Digital Dexterity = Digitale behendigheid, het vermogen en de wens om bestaande...

Het bericht In welke mate bezit jij de meeste gewilde kwaliteit van de toekomst: Digital Dexterity!? verscheen eerst op nextlearning.nl.

Lees verder
Van Wilfred Rubens (redactie) | 29-11-2019 | Article Rating | (0) reacties

Blockchain for education: research, products and skepsis #oeb19

Inge De Waard, Jan Renz en Ed Zabat gingen onder leiding van Ilona Buchem in op deze technologische ontwikkeling, waar we de komende jaren nog meer van gaan horen.

De panelleden begonnen met kenmerken van blockchain en toepassingen:

  • Het gaat om een combinatie van technologieën.
Lees verder
Van Wilfred Rubens (redactie) | 29-11-2019 | Article Rating | (0) reacties

Plenaire opening dag 2 #oeb19: Pushing the Technological Boundaries

Dag 2 van de OEB wordt altijd geopend met twee plenaire sessies. Eén is gericht op technology enhanced learning binnen arbeidsorganisaties. De tweede sessie richt zich op het onderwijs. Na lang aarzelen ben ik vanochtend naar de sessie over toepassingen en innovaties binnen het onderwijs gegaan.

Lees verder
Van Avetica | 29-11-2019 | Article Rating | (0) reacties

Einde van thema Essential

Het gebeurt vaker dat een Moodle plugin of een thema niet meer verder ontwikkeld wordt. Zo ook met het thema Essential. En omdat dit thema toch redelijk populair is maken we hier melding van. Gelukkig heeft de ontwikkelaar Gareth Barnard dit tijdig kenbaar gemaakt op het forum en ook waarom […]


Het bericht Einde van thema Essential is eerst gepubliceerd op Avetica.


Avetica is dé Moodle Partner van Nederland en België. Avetica biedt Moodle hosting, training, support en consultancy aan.

Lees verder
Van Wilfred Rubens (redactie) | 28-11-2019 | Article Rating | (0) reacties

Impressie OEB Global Plenary Debate #oeb19

Dag 1 van de OEB editie 2019 werd traditiegetrouw afgesloten met het debat onder leiding van Harold Elletson. Vanavond was de stelling: ‘This House Believes That an Obsession with Economics Is Harming Education and Undermining the Skills We Need for the Future’.

Lees verder
Van Wilfred Rubens (redactie) | 28-11-2019 | Article Rating | (0) reacties

Van LMS tot LXP: hoe ontwikkelt de markt van leersystemen zich? #oeb19

Fiona Leteney van de Fosway Group schetste tijdens de 25ste editie van de OEB ontwikkelingen op het gebied van systemen die voor leren, opleiden en onderwijs kunnen worden gebruikt. Wat is mij daarbij opgevallen?

  • De markt van leersystemen is nogal verwarrend.
Lees verder
Van Wilfred Rubens (redactie) | 28-11-2019 | Article Rating | (0) reacties

Self-directed learning at Work #oeb19

Onder leiding van Mirjam Neelen hebben Eran Gal, Ugo Caruso en Sandra Bras gesproken over zelfgestuurd leren op de werkvloer.

De belangrijkste wetenswaardigheden uit deze sessie zijn:

  • Een vijf week durende face-to-face cursus waar technici aan deelnamen bleken niet in staat om technici eenvoudige problemen aan een belangrijke machine op te laten lossen.
Lees verder
Van Wilfred Rubens (redactie) | 28-11-2019 | Article Rating | (0) reacties

Powering Up the Effectiveness of Blended Learning #OEB19

Vandaag mocht ik tijdens de OEB een drukbezochte panelsessie voorzitten waar vier organisaties hun ervaringen deelden met de toepassing van blended learning.


We hebben daarbij de volgende definitie gebruikt:

Blended learning: a mix of face-to-face and online teaching/training and learning activities,

Lees verder
Van Wilfred Rubens (redactie) | 28-11-2019 | Article Rating | (0) reacties

Opening #OEB19: discovering learning

Dit jaar vindt de OEB van 27 t/m 29 november in Berlijn plaats. Gisteren waren de pre-conference workshops en de sprekersreceptie. De OEB begon vandaag traditiegetrouw met een drukbezochte plenaire opening. Drie sprekers mochten hun licht laten schijnen op de toekomst van leren.

Lees verder
Van Faculty of Skills | 28-11-2019 | Article Rating | (0) reacties

Faculty of Skills wint 3 Learning Technologies Awards

Faculty of Skills is drie keer in de prijzen gevallen bij de uitreiking van de prestigieuze Learning Technologies Awards. Het trainingsbureau uit Utrecht won twee gouden awards voor projecten met Zilveren Kruis en Aon, en ook nog een zilveren award. De Learning Technologies Awards worden uitgereikt aan de beste, meest innovatieve en succesvolle projecten en organisaties in learning en development.

Lees verder
Van Avetica | 28-11-2019 | Article Rating | (0) reacties

Nu al release van Moodle Workplace versie 3.8?

Huh, nu al versie 3.8 van Moodle Workplace terwijl het nieuwe product pas in januari 2020 beschikbaar komt? Dit komt omdat Moodle HQ de keuze heeft gemaakt om de naamgeving van de versies en het releasebeleid van Workplace gelijk te laten verlopen aan de releases van Moodle LMS. Beter gezegd, […]


Het bericht Nu al release van Moodle Workplace versie 3.8? is eerst gepubliceerd op Avetica.


Avetica is dé Moodle Partner van Nederland en België. Avetica biedt Moodle hosting, training, support en consultancy aan.

Lees verder
Van Wilfred Rubens (redactie) | 27-11-2019 | Article Rating | (0) reacties

Wat zijn mijn verwachtingen bij de OEB? #OEB19

Ik ben nu met de ICE vanuit Düsseldorf onderweg naar Berlijn, naar editie 2019 van de OEB. Een mooi moment om eens stil te staan bij mijn verwachtingen?

  • Ik verwacht dit jaar veel aandacht voor onder meer AI en leren,
Lees verder
Van Avetica | 27-11-2019 | Article Rating | (0) reacties

Moodle 3.9 krijgt Long Term Support (LTS)

Het was te verwachten, maar ondertussen is duidelijk dat Moodle 3.9 die pas in mei 2020 uitkomt, een Long Term Support (LTS) versie wordt. Een LTS-versie krijgt drie jaar lang support met onder andere beveiligingsupdates. Een normale versie zoals 3.6 of 3.7 krijgt 1,5 jaar support. Versie 2.7, 3.1 en […]


Het bericht Moodle 3.9 krijgt Long Term Support (LTS) is eerst gepubliceerd op Avetica.


Avetica is dé Moodle Partner van Nederland en België. Avetica biedt Moodle hosting, training, support en consultancy aan.

Lees verder
Van SBO | 26-11-2019 | Article Rating | (0) reacties

Wat wil jij later worden? Astronaut!

Als kind kun je alles worden. Sommigen bereiken het! Let’s take a Moonshot met Andre Kuipers! Er...

Het bericht Wat wil jij later worden? Astronaut! verscheen eerst op nextlearning.nl.

Lees verder
Van SBO | 26-11-2019 | Article Rating | (0) reacties

Oerwoud van losse platforms en systemen?

Zo zorg je voor een harmonieus, bruikbaar en toekomstbestendig geheel! …Meer waarde voor de lerende – zelf...

Het bericht Oerwoud van losse platforms en systemen? verscheen eerst op nextlearning.nl.

Lees verder
Van Wilfred Rubens (redactie) | 26-11-2019 | Article Rating | (0) reacties

Kenniswerk wordt waarschijnlijk het meest beïnvloed door AI

Er wordt dikwijls aangenomen dat artificiële (kunstmatige) intelligentie vooral impact zal hebben op productiewerk dat handmatig en repetitief is. Een studie van de Stanford University wijst er echter op dat vooral ‘white-collar’ banen zoals chemisch ingenieurs of telemarketeers beïnvloed zullen worden door AI.

Lees verder
Van Wilfred Rubens (redactie) | 25-11-2019 | Article Rating | (0) reacties

Kritische vragen bij gezichtsherkenningstechnologie in het onderwijs

Technologie voor gezichtsherkenning – facial recognition technology– wordt in toenemende mate gebruikt. Je ziet deze technologie ook binnen het onderwijs gebruikt worden (met name in de VS en China). Mark Andrejevic en Neil Selwyn vragen zich af of we deze technologie wel binnen het onderwijs moeten toestaan.

Lees verder
Van SBO | 25-11-2019 | Article Rating | (0) reacties

Beveiligd: De Learning Correspondent nr.29

Er is geen samenvatting, omdat dit een beveiligd bericht is.

Het bericht Beveiligd: De Learning Correspondent nr.29 verscheen eerst op nextlearning.nl.

Lees verder
Van Wilfred Rubens (redactie) | 24-11-2019 | Article Rating | (0) reacties

Maken tutoren het verschil bij online leren?

Vandaag las ik een onderzoeksartikel waarin de auteurs concluderen dat het voor de leerresultaten niet veel uitmaakt of je gebruik maakt van tutoren of van volledige zelfstudie. Om een aantal redenen moet je m.i. echter terughoudend zijn van het trekken van verstrekkende conclusies.

Lees verder
Van Wilfred Rubens (redactie) | 23-11-2019 | Article Rating | (0) reacties

Is microlearning te veel een doel op zich geworden?

Op het gebied van ‘technology enhanced learning’ hebben we zeer regelmatig te maken hypes en overspannen verwachtingen (“this will revolutionize…”). Het middel wordt daarbij vaak doel op zich. Sam Herring meent dat we de afgelopen jaren bijvoorbeeld te veel gefixeerd waren op microlearning.

Lees verder
Van SBO | 22-11-2019 | Article Rating | (0) reacties

e-Learning for Kids books

Het bericht e-Learning for Kids books verscheen eerst op nextlearning.nl.

Lees verder
Van Avetica | 22-11-2019 | Article Rating | (0) reacties

Global Moodlemoot dag 3

Woensdag was de 3e en laatste dag van de Global Moodlemoot. Het programma begon pas om 9.30 uur omdat we de avond ervoor een Moodle Party hadden gehad. Erg gezellig om met zo’n grote groep Moodlelaars een feestje te vieren. Moodle door de ogen van studenten We begonnen met een […]


Het bericht Global Moodlemoot dag 3 is eerst gepubliceerd op Avetica.


Avetica is dé Moodle Partner van Nederland en België. Avetica biedt Moodle hosting, training, support en consultancy aan.

Lees verder
Van Wilfred Rubens (redactie) | 22-11-2019 | Article Rating | (0) reacties

Synchroon online leren krijgt verdere impuls (nieuwe indruk Vitero)

Synchroon online leren (op het zelfde tijdstip, maar plaatsonafhankelijk) heeft een aantal sterke punten. Zie bijvoorbeeld mijn bijdrage over de kracht van synchroon online leren uit 2017.  De technologie hiervoor wordt ook steeds krachtiger en meer gebruikersvriendelijk. Daardoor wordt de toegankelijkheid ervan vergroot.

Lees verder
Van Wilfred Rubens (redactie) | 21-11-2019 | Article Rating | (0) reacties

Tips om meer te halen uit de komende OEB en andere congressen #OEB19

De volgende week vindt in Berlijn weer de OEB plaats. Als deelnemer aan dergelijke omvangrijke congressen, loop je het risico te verdrinken in de vele keuzemogelijkheden. Of kom je geïnspireerd thuis, maar vraag je je over drie weken af wat je nu echt geleerd hebt van de conferentie.

Lees verder
Van Avetica | 20-11-2019 | Article Rating | (0) reacties

Global Moodlemoot dag 2

De eerste dag van de Global Moodlemoot is gericht op (technische) ontwikkelaars waar we mogelijk later nog verslag van doen. De tweede dag start met een opening door oprichter en CEO Martin Dougiamas. Martin neemt ons nog eens een keer mee langs de ‘key values’ van Moodle en en het […]


Het bericht Global Moodlemoot dag 2 is eerst gepubliceerd op Avetica.


Avetica is dé Moodle Partner van Nederland en België. Avetica biedt Moodle hosting, training, support en consultancy aan.

Lees verder
Van SBO | 20-11-2019 | Article Rating | (0) reacties

Werken met Millenials | Leidinggeven aan een nieuwe generatie

Door: Thijs Launspach, psycholoog en auteur van het boek Werken met Millennials en Fokking druk. Werken met millennials (geboren...

Het bericht Werken met Millenials | Leidinggeven aan een nieuwe generatie verscheen eerst op nextlearning.nl.

Lees verder
Van Faculty of Skills | 20-11-2019 | Article Rating | (0) reacties

Leiderschapskwaliteiten blended getraind

Werken aan het groepsgevoel, inspiratie opdoen en het het DNA van de organisatie beleven. Maar ook: in een veilige omgeving vaardigheden kunnen oefenen, concrete skills verbeteren en beter toegerust terug naar de werkvloer gaan. In een blended ontwikkeltraject voor leidinggevenden zit het allebei. We zetten de ingrediënten voor zo’n modern en efficiënt ontwikkeltraject voor je op een rij.

Van start: live bijeenkomst

Het blijft belangrijk om de neuzen dezelfde kant op te zetten. Een live-bijeenkomst om mee te starten, geleid door een ervaren trainer is daar het ideale platform voor. Schets vanuit de organisatie de visie op leiderschap en de thema’s die behandeld gaan worden. Leg het ontwikkeltraject uit.

Lees verder
Van Wilfred Rubens (redactie) | 20-11-2019 | Article Rating | (0) reacties

Vijf modellen voor het ontwikkelen van bekwaamheden van werknemers

Volgens Allison Dulin Salisbury zijn vijf modellen voor het ontwikkelen van bekwaamheden van werknemers in opkomst. Deze modellen zijn allesbehalve nieuw. Er zijn echter redenen waarom deze modellen nu een nieuwe impuls krijgen. In deze blogpost vat ik deze vijf modellen samen,

Lees verder
Van SBO | 19-11-2019 | Article Rating | (0) reacties

4 Motivatoren en 6 Verleidingsprincipes om de online lerende te engagen!

Door Wim van der Mark, specialist in verleiding en dialoog | Cialdini-principes. Wat zorgt er nu eigenlijk...

Het bericht 4 Motivatoren en 6 Verleidingsprincipes om de online lerende te engagen! verscheen eerst op nextlearning.nl.

Lees verder
Van Avetica | 19-11-2019 | Article Rating | (0) reacties

MoodleNet is live

Op de Global Moodlemoot 2019 in Barcelona is voor het eerst een demonstratie gegeven van MoodleNet, het nieuwe open social media platform voor opleiders. Dit is een nieuwe dienst van Moodle HQ en een doorontwikkeling van moodle.net (welke ondertussen is gesloten). Doelen van MoodleNet MoodleNet wil een centrale plaats zijn […]


Het bericht MoodleNet is live is eerst gepubliceerd op Avetica.


Avetica is dé Moodle Partner van Nederland en België. Avetica biedt Moodle hosting, training, support en consultancy aan.

Lees verder
Van SBO | 19-11-2019 | Article Rating | (0) reacties

Tjipcast: Hoe maak je van je van leren en opleiden in een organisatie een aantrekkelijke activiteit?

Met dank aan Tjip de Jong van Tjipcast. Tjipcast met Joseph Kessels. Tjip gaat over deze vraag in gesprek met...

Het bericht Tjipcast: Hoe maak je van je van leren en opleiden in een organisatie een aantrekkelijke activiteit? verscheen eerst op nextlearning.nl.

Lees verder
Van Wilfred Rubens (redactie) | 19-11-2019 | Article Rating | (0) reacties

Hoe denken lerenden wereldwijd over leren, opleiden en onderwijs?

’s Werelds grootste educatieve uitgever, Pearson, heeft vrij recent de resultaten van de Global Learning Survey 2019 gepubliceerd (pdf). Deze publicatie is het verslag van een onderzoek dat Pearson uit heeft laten voeren over opvattingen van lerenden over verschillende onderwerpen met betrekking tot leren,

Lees verder
Van SBO | 18-11-2019 | Article Rating | (0) reacties

Eigen regie op duurzame inzetbaarheid, de aanpak!

Door: Jenny Huijs, TNO & Elise Burger, Building Human Talent. We willen dat onze medewerkers flexibel zijn...

Het bericht Eigen regie op duurzame inzetbaarheid, de aanpak! verscheen eerst op nextlearning.nl.

Lees verder
Pagina 9 van 85Eerste   Vorige   4  5  6  7  8  [9]  10  11  12  13  Volgende   Laatste