Bloggers

Waar ik me de afgelopen week over verwonderd heb, als het gaat om generatieve AI (deel 76)

De afgelopen week waren er in de VS tussentijdse verkiezingen voor het congres. Deze verkiezingen hadden ook gevolgen voor AI. Dat blijkt uit de eerste twee berichten van editie 76 van mijn wekelijks overzicht van (Gen)AI-nieuws waarover ik me heb verwonderd.

Lokale verkiezingen over datacenters zetten Trumps AI-beleid onder druk

Afgelopen dinsdag vonden in de VS niet alleen de tussentijdse verkiezingen voor het congres en het huis van afgevaardigden plaats, maar stemden inwoners van ongeveer twintig Amerikaanse gemeenten volgens Politico ook over een verbod, pauze of beperking van datacenters (onder meer in Ohio, Florida, Maine en Kansas). Dertien van de twintig gemeenten liggen in districten die door Republikeinen worden bestuurd. Dat is opvallend, omdat president Trump juist inzet op meer datacenters voor AI. Volgens The POLITICO Poll zegt 36 procent van de Republikeinse en 65 procent van de Democratische midtermkiezers dat zij het zouden afwijzen als er binnen vijf kilometer van hun huis een datacenter komt. In Amerika bestaan al ongeveer 400 lokale verboden en moratoria. Trump stelde onlangs voor dat ontwikkelaars een “dividend” aan gemeenschappen betalen. De Data Center Coalition waarschuwt dat de maatregelen de lokale economie schaden. Volgens Business Insider zijn volgens de eerste uitslagen meer dan 30 maatregelen die datacenters beperken aangenomen. Veel daarvan in Ohio, waar een belangrijk datacenter voor OpenAI’s Stargate-project staat. Daarnaast wil de nieuwgekozen gouverneur van Texas meteen een bouwstop voor nieuwe datacenters invoeren. In De Volkskrant lezen we echter: “Of de soep die in referenda is opgediend zo heet gegeten wordt, is de vraag.” Democraten schijnen ook weinig heil te zien in een volledige bouwstop. Verder kan president Donald Trump wetgeving van een door Democraten gedomineerd Congres met veto’s en decreten dwarsbomen.

Techaandelen dalen scherp, AI-verwachtingen onder druk

Techaandelen zijn volgens de NOS wereldwijd fors gedaald. De Amerikaanse tech-index Nasdaq stond een uur na opening ongeveer 5 procent lager. Beleggers verkochten vooral chipaandelen. Ze vragen zich af of de groei van AI langzamer zal gaan dan verwacht, nu de Democraten in de Verenigde Staten terrein hebben gewonnen. Ook is er twijfel of de bouw van datacenters vertraging oploopt. Zie ook het vorige bericht. De waarderingen van techbedrijven worden daardoor naar beneden bijgesteld. Nvidia zakte naar de laagste stand in zes maanden, goed voor bijna 400 miljard dollar aan verloren waarde. ASML daalde op de Amsterdamse beurs met ruim 7,5 procent.

AI draagt bij aan dreigend faillissement Verwey-Jonker Instituut

Als sociaal-wetenschapper ben ik uiteraard bekend met het Verwey-Jonker Instituut. Sterker, ik ken oud-werknemers van dit vooraanstaande onafhankelijke onderzoeksbureau. De NOS meldt dat het instituut uitstel van betaling heeft aangevraagd, en dat een faillissement dreigt. Hoort dit nieuws in dit overzicht met AI-nieuws thuis? Jazeker. Als een van de verklaringen wordt immers genoemd: “Ze zien dat hun opdrachtgevers vaker gebruik maken van AI, in plaats van onderzoekers in te schakelen”. Ik verwonder me hierover. Ik kan me namelijk niet voorstellen dat je met AI-tools net zo kwalitatief hoogstaand onderzoek kunt uitvoeren als het Verwey-Jonker Instituut. Een andere mogelijkheid is dat het Verwey-Jonker Instituuut tot nu toe vaak werd gevraagd voor relatief eenvoudig onderzoek dat wel door niet-onderzoekers met AI kan worden uitgevoerd.

Google ontvangt eerste AI-antwoord van een computerchip in een baan om de aarde

Google heeft een eerste antwoord ontvangen van de prototypesatelliet van Project Suncatcher. De satelliet is op 1 oktober in een baan om de aarde gebracht. Met dit project onderzoekt Google of AI-rekenkracht in de ruimte kan werken. Na enkele weken van controles en eerste tests is nu een prompt naar de satelliet gestuurd. Die ging naar Gemma 4. Dat is een open AI-model dat op een TPU aan boord draait. Een TPU is een chip van Google voor AI-berekeningen. Het model moest een haiku over de ruimte schrijven. Het gedicht kwam tijdens een vlucht boven Svalbard terug op aarde. Daarna volgden limericks en vragen over de technische status van de satelliet. Google gaat nu testen hoe de TPU presteert bij temperatuurbelasting en straling. In 2027 volgt een test met twee onderling verbonden satellieten.

Grok Bot kan telefoongesprekken voeren

Ik heb het niet op Elon Musk, en mijdt zijn technologie bewust (omdat ik het niet vertrouw en zijn fors gevulde kas niet verder wil spekken. Mede daarom besteed ik ook geen aandacht aan zijn AI-toepassingen. Vandaag vormt een uitzondering omdat dit nieuws een indicatie is van wat ons te wachten staat als het gaat om AI: Grok Bot kan voortaan bellen. Dat meldde het officiële account van de Bot op 4 november 2026 op X. Gebruikers kunnen de Bot opdracht geven om een persoon of bedrijf te bellen en namens hen iets te vragen. Na afloop krijgt de gebruiker een samenvatting van het gesprek. Vooraf moet de gebruiker het gesprek goedkeuren. Tijdens het gesprek is een tekstuele transcriptie live te volgen. De gebruiker kan het gesprek overnemen of beëindigen. De functie werkt nu vooral voor geschikte Amerikaanse accounts die Amerikaanse nummers bellen. De uitrol gebeurt stapsgewijs en vraagt de nieuwste versie van de app. De functie zit in de abonnementen X Premium, Super en Ultra. Deze toepassing wordt gepresenteerd als een hulpmiddel bij het uitvoeren van vervelende taken. Het zou me echter niet verbazen als dit gaat leiden tot nog meer telefonische spam.

METR: Anthropic verbetert zijn AI-modellen ongeveer twee keer zo snel als eerder

Onderzoeksorganisatie METR heeft van 12 augustus tot 29 oktober 2026 onderzocht in hoeverre AI de ontwikkeling van AI versnelt. Anthropic gaf daarvoor toegang tot interne gegevens, zoals benchmarkscores en interviews met medewerkers. METR schat dat Anthropic de capaciteiten van zijn modellen op duidelijk omschreven taken nu ongeveer twee keer zo snel verbetert als tussen maart 2024 en oktober 2025. Die schatting is onzeker. De werkelijke versnelling kan ook 1,3 of 3 keer de eerdere snelheid zijn. Volgens METR komt het grootste deel waarschijnlijk door het eigen gebruik van AI bij onderzoek. Meer rekenkracht voor training is niet de oorzaak. METR zag geen knelpunten die de voortgang de komende twaalf maanden afremmen. Het beeld daarvan veranderde tijdens het onderzoek meerdere keren, dus METR is er niet zeker van. Anthropic heeft enkele bevindingen geschrapt die zwaar meewogen in de conclusies.

Nieuw videomodel Gemini Omni 1.2 Flash

Google DeepMind heeft op 5 november Gemini Omni 1.2 Flash gepresenteerd. Dat is een model waarmee video’s worden gemaakt en bewerkt. Clips duren maximaal 15 seconden. Bij de vorige versie, Omni 1.1, was dat 10 seconden. Gebruikers kunnen referentiebeelden, korte bewegingsclips en audio combineren. Gezichten, kleding en merkkleuren moeten daardoor consistent blijven. Een clip is stap voor stap aan te passen, bijvoorbeeld door de achtergrond of belichting te wijzigen. De prijs is 7 dollarcent per seconde in 720p. Dat is 30 procent goedkoper dan bij Omni 1.1. Het model is te gebruiken via de Gemini API, Google Cloud, Flow, Google Vids en de Gemini-app. In die app krijgen eerst abonnees van Google AI Ultra toegang. Google noemt snelle sportacties, snelle scriptwisselingen en complexe fysica als punten die nog beter moeten.

ChatGPT kan foto’s omzetten in geanimeerde GIF’s

OpenAI is op 4 november met Images 2.6 gekomen. Dit is een update van de beeldfuncties in ChatGPT en de bijbehorende ontwikkeltools. Gebruikers kunnen nu een geanimeerde GIF laten maken door te beschrijven welke delen van een afbeelding moeten bewegen. Ook een geüploade foto of illustratie is te animeren. Daarna zijn de snelheid en het resultaat aan te passen met vervolginstructies. Een geüploade GIF bewerken kan nog niet. Volgens OpenAI genereert het model afbeeldingen 50 procent sneller. Het bewaart personages en productdetails beter bij opeenvolgende aanpassingen. Gebruikers kunnen een referentiefoto opslaan en in latere gesprekken terughalen met een @ en de opgeslagen naam. Voor ontwikkelaars komen er twee modellen, Flare en Sunburst. De update is wereldwijd beschikbaar, maar de GIF-functie wordt nog uitgerold.

Perplexity brengt Teammates uit voor doorlopend werk

Perplexity heeft Teammates uitgebracht. Dat zijn persoonlijke AI-agents voor langlopend en terugkerend werk. Een Teammate onthoudt projectdoelen, eerdere taken en gedeelde bestanden. Een nieuwe taak bouwt zo voort op eerder werk. De agent plant en coördineert projecten, houdt het werk in de gaten en levert resultaat ter beoordeling aan. Ook kan een Teammate werk doorgeven aan een andere Teammate, onder meer via Slack-kanalen. Perplexity noemt voorbeelden uit verkoop, marketing, klantenservice en operations. Een Teammate kan bijvoorbeeld merken dat een vaste klant niet meer bestelt en een aanbod opstellen. Elke Teammate werkt in een eigen omgeving met aparte browsersessies. Gebruikers kunnen het werk controleren, het bureaublad overnemen of tijdens een taak bijsturen. Teammates zijn eerst op het web te gebruiken. Een iOS-versie volgt voor abonnees van Perplexity Max.

Gartner-enquête: CIO’s verschuiven van AI-experimenten naar beheer en kosten

Undercode Testing geeft de uitkomsten weer van de Gartner 2027 CIO and Technology Executive Survey. Volgens die cijfers wil 87 procent van de CIO’s de budgetten voor AI en generatieve AI verhogen. Tegelijk verwacht 63 procent tegen 2027 een strengere controle op het rendement van AI.  Gartner stelt dat 90 procent van de organisaties in 2027 AI heeft ingevoerd. Slechts 12 procent is dan volledig ‘AI-klaar’ qua datakwaliteit en schaalbare architectuur. AI-agents zijn nog beperkt ingezet. Dat geldt voor 17 procent van de organisaties. Naar verwachting wordt meer dan 40 procent van de projecten met agentische AI tegen eind 2027 stopgezet vanwege de kosten. De investeringen in agentische AI zijn met 31,8% gestegen, maar slechts 11% van de organisaties weet daar meetbare bedrijfswaarde uit te halen.

MIT-onderzoekers laten AI-model de gewichten van neurale netwerken lezen en schrijven

Onderzoekers van MIT CSAIL hebben beschreven dat een AI-taalmodel de gewichten van een neuraal netwerk rechtstreeks kan lezen en schrijven. Gewichten zijn de getallen waarin een netwerk zijn kennis vastlegt. De onderzoekers noemen dit Weight-Space Programming. Het model GPT-6 Astra herkende aan de gewichten alleen op welk spel een netwerk was getraind. Ook schreef het zonder training netwerken voor drie spellen. Die scoorden beter dan netwerken die met 100 miljoen trainingsstappen waren getraind. Bij het taalmodel Qwen3.5-0.8B paste Astra 0,016 procent van de gewichten aan. De score op de wiskundetest MATH-500 steeg daardoor van 7,9 naar 48,1 procent. Bij een kleiner model lukte zo’n verbetering niet. De onderzoekers noemen hun resultaten vroeg en beperkt, onder meer door de lengte van de context en de gebruikte testomgeving.

OpenAI meet met LifeVal hoe AI omgaat met alledaagse taken

OpenAI heeft op 2 november 2026 de evaluatie LifeVal gepubliceerd. Die meet hoe goed AI-modellen praktische taken uit het dagelijks leven aankunnen. Voorbeelden zijn kinderopvang zoeken, een budget opstellen en boodschappen bestellen. De taken zijn gekozen op basis van twee onderzoeken naar tijdsbesteding en een enquête onder 3.995 respondenten. In die enquête gaven mensen aan bij welke taken zij hulp van een persoonlijke assistent willen. OpenAI meldt scores voor vijf werkprocessen. Voor het vergelijken van kleuterscholen is dat 93,1 procent. Voor zorgplanning na een diabetesdiagnose is het 90,4 procent. OpenAI gebruikt LifeVal sinds een jaar om de prestaties van modellen te volgen. Het bedrijf wil van ChatGPT een persoonlijke assistent maken die zelfstandig taken uitvoert.

Marvell Technology biedt 115 miljard dollar voor Lumentum

Chipbedrijf Marvell Technology wil Lumentum Holdings overnemen voor 115 miljard dollar. Aldus een artikel in De Volkskrant. Dat is een bizar hoog bedrag. Lumentum maakt optische apparatuur voor datacenters, zoals lasers waarmee data via licht wordt verstuurd. Volgens de Financial Times heeft een beursgenoteerd techbedrijf nog niet eerder zoveel betaald voor een ander beursgenoteerd techbedrijf. De betaling gebeurt volledig in aandelen. Aandeelhouders van Lumentum krijgen 4,5 aandelen Marvell terug. Volgens de bedrijven is dat een premie van 24 procent ten opzichte van de koersverhouding voordat vorige week de geruchten begonnen. Marvell heeft ongeveer 7.500 medewerkers en Lumentum 13.000. Beide bedrijven leveren aan datacenters van onder meer Microsoft en Amazon. Lumentum-topman Michael Hurlston zei vorige maand dat de vraag groter is dan de productiecapaciteit.

Apple maakt Siri AI toegankelijk voor alle ontwikkelaars

Apple heeft een Developer Preview uitgebracht waarmee elke ontwikkelaar zijn app kan koppelen aan Siri AI. De preview zit in de bètaversies van iOS 27.3, iPadOS 27.3, macOS 27.3 en visionOS 27.3. Apps maken hun inhoud en acties beschikbaar via zogenaamde App Intents. Gebruikers kunnen Siri AI dan in eigen woorden vragen om bijvoorbeeld een bestelling te plaatsen. Nieuw zijn ook skills. Daarmee leren ontwikkelaars Siri AI om meerdere acties te combineren tot één taak. Siri AI is nog niet beschikbaar in de EU op iOS, iPadOS en watchOS. Apple zegt hierover met de EU in gesprek te zijn. Een eerste uitrol naar gebruikers volgt over een paar maanden. Apps kunnen vanaf het voorjaar worden ingediend bij de App Store.

Pangram brengt detector voor AI-beelden en -video’s uit

Pangram is bekend als applicatie voor het detecteren van met AI-gemaakte teksten. Het bedrijf heeft nu Pangram Image 1.0 uitgebracht. Dat is een model dat herkent of een afbeelding met AI is gemaakt. Het model laat met een heatmap zien welk deel van een foto door AI is gegenereerd. Het bedrijf testte het op 1.200 synthetische afbeeldingen, gemaakt met 12 AI-generatoren. Volgens Pangram was 99,96 procent daarvan correct herkend. De minimale afbeeldingsgrootte gaat van 512×512 naar 256×256 pixels. Onder de 512 pixels geeft het model een waarschuwing dat het resultaat minder zeker is. Voor video is er Pangram Image Flash 1.0. Dat model analyseert beeld voor beeld en scoort 98,7 procent op de benchmark DF26. Er is ook een Chrome-extensie en een API. De cijfers komen van Pangram zelf. Op de werking van dit type detectoren is vaak het nodige aan te merken.

Google brengt Guided Learning naar Zoeken en Classroom (geen AI-gebruik = geen gebruik van Google Search)

Google heeft Guided Learning toegevoegd aan Google Classroom. Die functie is sinds 3 november wereldwijd beschikbaar. Lerenden krijgen daarin stap voor stap vragen en aanwijzingen. Ze krijgen niet direct het antwoord. Docenten zien in real time waar de klas extra hulp nodig heeft. In ‘Google Search’ start later deze maand een pilot op geselecteerde Amerikaanse scholen. De zoekmachine gaat dan bij bepaalde huiswerkvragen eerst met de student door het probleem heen. Ook verandert Google de schoolinstellingen. Gemini, Gemini Notebook, Gemini in Classroom en Google Zoeken staan straks standaard uit voor K-12-leerlingaccounts. Schoolbeheerders moeten ze zelf inschakelen. Google geeft scholen de komende maanden meer informatie. Als scholen ervoor kiezen om AI volledig te beperken, hebben zij geen toegang meer tot Google Search. De AI-functies zijn nu immers in de zoekmachine geïntegreerd. Gelukkig zijn er voldoende alternatieven voor de zoekmachine beschikbaar.

AI Kill Switch van Crowdstrike voor ongecontroleerde AI-agents

CrowdStrike is deze week met AI Kill Switch gekomen. Dit is onderdeel van het beveiligingsplatform Falcon Guardian. Beveiligingsteams kunnen hiermee de toegang van een AI-agent tot AI-modellen blokkeren. De blokkade verloopt via een AI-gateway. Dat kan de eigen Falcon AI Gateway zijn of een gateway van een andere aanbieder. De Falcon AI Gateway is algemeen beschikbaar en zit zonder extra kosten in Falcon Guardian. CrowdStrike kondigt aan dat AI Kill Switch later ook agents op endpoints, in de cloud, in SaaS-toepassingen en in browsersessies kan stoppen. Daarnaast komt het intrekken van agentrechten via identiteitsbeheer. Die uitbreidingen zijn nog in ontwikkeling.

OpenAI voegt gebruiksruimte van ChatGPT en Codex samen

OpenAI past vanaf december de gebruiksruimte aan voor de abonnementen Plus, Pro en Business. Die ruimte wordt dan gedeeld door ChatGPT en Codex. OpenAI brengt hiermee de agentische mogelijkheden van Work onder in de gewone ChatGPT-omgeving. Het gebruik wordt gemeten in tokens. Dat zijn de eenheden informatie die een model verwerkt en genereert. Hoeveel van de ruimte wordt verbruikt, hangt af van het gekozen model en de taak. Geavanceerdere modellen en complexere taken gebruiken doorgaans meer. Instant chat telt niet mee. OpenAI verwacht dat de meeste gebruikers niet vaker op een reset hoeven te wachten dan nu. Gebruikers zien hun resterende gebruik en de resettijden bij Settings → Usage. Is de limiet bereikt, dan kunnen zij wachten, een hoger abonnement nemen of credits kopen. Deze ontwikkeling is al een tijd gaande: betalen voor AI naar verbruik, in plaats van een vast bedrag per maand.

Mijn bronnen over (generatieve) artificiële intelligentie

Deze pagina bevat al mijn bijdragen over (generatieve) artificiële intelligentie.

Lees het hele artikel