Waar ik me de afgelopen week over verwonderd heb, als het gaat om generatieve AI (deel 67)
Eén van de zaken die afgelopen week in het oog sprong waren de (juridische) conflicten tussen diverse betrokkenen. Daarover gaan dan ook meerdere berichten over (generatieve) AI waarover ik me heb verwonderd. Verder onder meer ook de aankondiging dat ‘New York’ het gebruik van AI onder jonge leerlingen verbiedt. Uiteraard beschikken we ook deze week weer over nieuwe (versies van) AI-modellen.
Onderzoek: kwart van ingezonden opiniestukken bij Volkskrant door AI geschreven
Uit onderzoek van nieuwsplatform AI Report blijkt dat minstens 49 ingezonden opiniestukken in Nederlandse kranten volledig door AI zijn geschreven. Het gaat om een vijfde van de 252 onderzochte stukken. Nog eens 57 stukken zijn gedeeltelijk door AI gegenereerd. Het onderzoek keek naar opiniebijdragen die tussen 27 juli en 27 augustus verschenen in NRC, Trouw, de Volkskrant, Het Parool en het FD. Bij de Volkskrant ging het om ruim een kwart van de opiniestukken. Voor het onderzoek kreeg het AI-model Claude Fable de opdracht om teksten met de tool Pangram te scannen. Die tool beweert te herkennen of een tekst met AI is geschreven, al zijn er grote twijfels over de betrouwbaarheid van deze claim. Hoofdredacteur Pieter Klok van de Volkskrant zegt verrast te zijn door de schaal waarop AI wordt ingezet. Volgens hem wordt auteurs vooraf gemaild dat AI bij het schrijven van een ingezonden stuk niet is toegestaan, behalve als spellingscontrole.
New York verbiedt generatieve AI voor jonge leerlingen
Burgemeester Zohran Mamdani en schoolbestuurder Kamar Samuels hebben een moratorium aangekondigd op generatieve AI voor leerlingen. Het moratorium geldt voor kinderen van groep 2-K tot en met de achtste klas (van 2 t/m 14 jaar), vanaf schooljaar 2026-2027. De maatregel raakt ongeveer 600.000 leerlingen. Dat is twee derde van alle leerlingen in het onderwijssysteem van New York. Middelbare scholieren krijgen twee keer per jaar een module over kritisch denken over AI. Een beperkt aantal klassen op middelbare scholen mag met AI blijven experimenteren. Er komen ook leeftijdsafhankelijke beperkingen op schermtijd. Companion-chatbots worden voor alle leerjaren verboden. Het stadsbestuur schakelt AI-onderdelen uit in bijna veertig eerder toegestane onderwijsprogramma’s. Die programma’s voldoen niet aan de nieuwe veiligheidseisen. Kan de AI-functie niet worden uitgeschakeld, dan verdwijnt het programma volledig uit de scholen. Een deel van de gemeenteraad en verschillende ouder- en lerarenorganisaties hadden eerder om een moratorium van twee jaar gevraagd. Dit is een opvallende maatregel. Je kunt het gebruik namelijk wel op school verbieden, maar niet daarbuiten. En hoe monitor en handhaaf je dat verbod? Ook is AI-technologie binnen tal van applicaties aanwezig. Positief is in elk geval dat men investeert in AI-fluency en in experimenten met AI. Op zich begrijp ik dat je niet wilt dat jongeren kinderen met AI-technologieën werken.
Google presenteert ‘voorspelmodel’ TimesFM-3
Google Research is deze week met TimesFM-3 gekomen. Dat is een AI-model voor het voorspellen van tijdreeksen, zoals verkoopcijfers of energieverbruik. Eerdere versies konden alleen één reeks tegelijk verwerken. TimesFM-3 kan meerdere samenhangende reeksen tegelijk voorspellen en daarbij externe gegevens meenemen, zoals geplande acties, feestdagen of weersverwachtingen. Het model telt 330 miljoen parameters en is getraind op ruim duizend miljard datapunten. Voorspellingen worden in één keer berekend in plaats van stap voor stap, wat de rekentijd beperkt. Volgens Google staat het model bovenaan op drie openbare benchmarks. Gebruikers hoeven het model niet eerst bij te trainen op hun eigen data. TimesFM-3 is te vinden op GitHub en Hugging Face, en komt de komende weken beschikbaar in BigQuery.
Nieuwe Claude-modellen vallen onder EU AI Act
Claude Fable 5.1 en Mythos 5.1 zijn de nieuwste modellen van Anthropic. Techzine noemt het vooral een stapsgewijze verbetering: hogere benchmarkscores en lagere kosten bij langdurige taken, met name doordat het opnieuw lezen van eerder verwerkte informatie 75 procent goedkoper is geworden. De prijs per token blijft hoger dan bij concurrenten. Volgens Techzine is dit het eerste toonaangevende taalmodel dat onder de uitgebreide regels van de EU AI Act valt. Dat betekent onder meer dat de uitvoer een watermerk krijgt. Wie een tekst alleen laat controleren op spelfouten, krijgt dus een resultaat terug dat als door AI bewerkt herkenbaar is. Alleen Anthropic kan dat watermerk aantonen. Daarnaast kunnen zakelijke klanten hun gegevens nu binnen de eigen cloudomgeving houden in plaats van bij Anthropic.
GPT-6 Astra beschikbaar voor eerste gebruikers
OpenAI heeft zijn nieuwe model GPT-6 Astra gepresenteerd. Het model is toegankelijk voor een beperkte groep organisaties. Toegang voor Plus-, Pro- en Team-abonnees volgt op korte termijn. OpenAI wijst op sterke resultaten op de benchmarks ExploitBench en ARC-AGI-3, waarop voorganger GPT-5.6 Sol duidelijk lager scoorde. Op de neutrale testsuite van Artificial Analysis komt Astra echter op ongeveer hetzelfde niveau uit als Sol, en blijft het model achter bij Claude Opus 5 en Fable 5.1 van Anthropic. President Greg Brockman noemde Astra tijdens een persconferentie een stap richting het “AGI-tijdperk”. Wat die term precies inhoudt, blijft volgens TechZine onduidelijk. Astra rekent 10 dollar per miljoen invoertokens en 50 dollar per miljoen uitvoertokens, hoger dan de prijs van Sol. Gebruikers ervaren minder beperkingen dan bij Claude Fable, onder meer bij codereview en het patchen van code.
WeatherNext 3 van Google DeepMind kan weer nauwkeurig voorspellen
WeatherNext 3 is een AI-model van Google DeepMind voor wereldwijde weersvoorspellingen. Het model levert elk uur nieuwe voorspellingen met een nauwkeurigheid tot 5 kilometer voor variabelen zoals temperatuur. Andere oppervlaktevariabelen worden op 10 kilometer berekend, windsnelheid op 25 kilometer. WeatherNext 3 verwerkt actuele satellietbeelden in plaats van alleen data uit fysische weermodellen, die een vertraging van zes uur hebben. Daardoor kan het model sneller inspelen op snel veranderende variabelen zoals neerslag. Volgens Google verbetert de nauwkeurigheid van neerslagvoorspellingen tot 60 procent ten opzichte van het IMERG-satellietproduct. Het model is per 3 september 2026 verwerkt in Google Search, de Gemini-app, Google Maps en Google Earth Engine. Of via het weerlab van Google. Google benadrukt dat het om een experimenteel systeem gaat en verwijst voor officiële waarschuwingen naar nationale weerdiensten.
Google en Meta brengen concurrerende AI-modellen uit
Google en Meta zijn deze week ook met nieuwe AI-modellen gekomen: Google met Gemini 3.8 Flash, en Meta met Muse Spark 1.3 uitgebracht. Beide modellen kwamen binnen enkele uren na elkaar beschikbaar. Onderzoek van Artificial Analysis laat zien dat Meta beter scoort op agentische kennistaken en wetenschappelijk redeneren. Google scoort beter op feitelijke kennis en op het schrijven van code in een terminal. Gemini 3.8 Flash is de derde Flash-versie van Google binnen zes weken tijd. Het model kost tot eind 2026 $0,75 per miljoen invoertokens en $3,75 per miljoen uitvoertokens. Daarna stijgen de prijzen naar $1,50 en $7,50 per miljoen tokens. Google bracht ook een cybersecurity-variant uit, Gemini 3.8 Flash Cyber. Die variant is alleen beschikbaar voor overheden en beheerders van kritieke infrastructuur. Meta bracht Muse Spark 1.3 uit via Muse Code en de Meta Model API. Meta stelt dat deze versie ongeveer 20 procent minder tool-aanroepen nodig heeft dan de vorige versie.
Amerikaanse regering steunt OpenAI in rechtszaak met New York Times
De regering van Trump heeft een verklaring ingediend bij een federale rechtbank in Manhattan. Daarin steunt zij OpenAI in de rechtszaak die de New York Times tegen het bedrijf heeft aangespannen. De krant beschuldigt OpenAI en investeerder Microsoft ervan miljoenen artikelen zonder toestemming te hebben gebruikt om ChatGPT te trainen. Het ministerie van Justitie stelt dat het trainen van taalmodellen op zulke content over het algemeen onder “fair use” valt. Dat is een uitzondering in het Amerikaanse auteursrecht. Het is de eerste keer dat de Amerikaanse overheid zich uitspreekt in een van de vele rechtszaken die auteursrechthouders tegen AI-bedrijven hebben aangespannen. Zo’n verklaring heeft geen juridisch bindende waarde. Zij kan wel meewegen in het oordeel van de rechter. Minister van Handel Howard Lutnick riep landen tijdens een G20-bijeenkomst op om fair use te omarmen, zodat AI-bedrijven kunnen blijven trainen op bestaand materiaal. Het is echter de vraag wanneer fair use verandert in ‘diefstal’, ook als AI-bedrijven gebruik maken van platforms die illegaal content aanbieden.
Bernie Sanders vindt internationale pauze in AI-ontwikkeling urgenter dan ooit
Senator Bernie Sanders heeft in een opiniestuk op Fox News weer opgeroepen tot een internationale pauze in de ontwikkeling van steeds krachtiger AI. Hij verwijst naar recente incidenten waarbij AI-systemen buiten de controle van hun makers raakten. Volgens hem bleek onlangs dat ruim duizend AI-agents van OpenAI zelfstandig internettoegang wisten te krijgen, onderling berichten uitwisselden en samen de opgelegde beperkingen omzeilden. Het bedrijf ontdekte dat pas na bijna twee weken. Sanders wijst er verder op dat AI-datacenters de elektriciteitsprijzen opdrijven en dat honderden Amerikaanse gemeenten de bouw ervan hebben beperkt. Hij vergelijkt de situatie met de kernwapenbeheersing tussen Reagan en Gorbatsjov en roept Trump en Xi op om afspraken te maken over AI-veiligheid tijdens hun ontmoeting later deze maand.
Apple beschuldigt OpenAI van vernietigen van bewijs
Apple heeft een rechtbank in Californië gevraagd om versneld bewijsmateriaal op te mogen vragen in de rechtszaak tegen OpenAI. Aanleiding is forensisch onderzoek van de werklaptop van een voormalige Apple-medewerker. Volgens Apple blijkt daaruit dat de man een vertrouwelijk schakelschema meenam en dat bij OpenAI gebruikte. Ook zou hij, nadat hij hoorde van het interne onderzoek van Apple, een collega bij OpenAI instructies hebben gestuurd om bewijs te wissen. Die collega bevestigde volgens Apple dat ze dat zou doen. De zaak draait om een vermeende maandenlange poging om vertrouwelijke informatie over onaangekondigde apparaten en toeleveranciers te verzamelen. Apple stelt daarbij dat sollicitanten werd geadviseerd hun vertrek uit het bedrijf zo laat mogelijk te melden.
Runway laat interfaces genereren als video in plaats van code
Runway heeft een systeem gepresenteerd dat software-interfaces niet meer bouwt met code. Het systeem heet Solaris. Het genereert beeld voor beeld wat een gebruiker op het scherm ziet. Elke muisklik of tekstinvoer werkt als signaal voor het model. Dat model produceert vervolgens het volgende beeld. Er komt geen HTML of JavaScript aan te pas. Runway noemt dit een Interface World Model. In een gebruikersonderzoek met 250 deelnemers werd Solaris vaker geprefereerd dan een interface met code. Die coded interface was gegenereerd door Claude Opus 5. Runway benoemt ook beperkingen. Tekst weergeven blijft lastig voor het model. Een gegenereerd scherm is bovendien moeilijker te controleren dan code. Het werkt ook niet automatisch samen met hulpmiddelen zoals schermlezers. Solaris is sinds 31 augustus beschikbaar als beperkte onderzoeksversie voor geïnteresseerde organisaties. De voorbeeld video’s zijn best indrukwekkend.
AI-model herkent hartziekte binnen twee seconden op een ECG
Onderzoekers hebben een AI-model ontwikkeld dat tekenen van hartziekte kan herkennen in minder dan twee seconden. Het model analyseert een gewoon ECG. Dat is de bekende test die al meer dan honderd jaar wordt gebruikt om het hartritme te meten. Een ECG toont van zichzelf geen hartfalen of klepafwijkingen. Daarvoor is meestal een echografie nodig. Patiënten wachten daar vaak maanden op. Het model is getraind op gegevens van miljoenen patiënten. Het haalt uit een ECG meer informatie dan het menselijk oog kan zien. Onderzoekers presenteerden de resultaten op het jaarlijkse congres van de European Society of Cardiology in München. Volgens de onderzoekers kan het model ook worden ingezet bij ECG’s die om een andere reden zijn gemaakt. Zo kan hartfalen worden opgespoord bij mensen bij wie dat niet werd vermoed. Een vervolgstap is de ontwikkeling van draagbare ECG-apparaten die met dit model werken.
Pro-AI-lobbygroep start campagne in aanloop naar Amerikaanse verkiezingen
Als je veel geld hebt kun je in de VS veel invloed kopen. De Amerikaanse organisatie Build American AI start een campagne rond de bouw van datacenters. De groep is verbonden aan de pro-AI-superpac Leading the Future. Build American AI heeft ongeveer 50 miljoen dollar beschikbaar, die bijeen is gebracht door AI-belanghebbenden met diepe zakken zoals OpenAI’s Greg Brockman, 8VC’s Joe Lonsdale, en het bedrijf Andreessen Horowitz. De campagne begint in de staten Kansas, Ohio en Wisconsin. Het geld gaat naar advertenties, lokale bijeenkomsten, onderzoek en voorlichting. De organisatie noemt Colorado, Georgia en Texas als voorbeelden van hoe staten datacenters zouden moeten aanpakken. De gouverneur van Colorado, Jared Polis, staat positief tegenover datacenters. Georgia biedt belastingvoordelen aan bedrijven die datacenters bouwen. De gouverneur van Texas, Greg Abbott, heeft zich juist kritisch uitgelaten. Hij wil dat bedrijven hun eigen infrastructuurkosten betalen. Ook heeft hij nieuwe aansluitingen op het elektriciteitsnet tijdelijk stopgezet, in afwachting van een onderzoek.
EU plaatst ChatGPT onder strengste regels van de Digital Services Act
De Europese Commissie heeft ChatGPT aangewezen als “Very Large Online Search Engine” onder de Digital Services Act. Het is de eerste keer dat een AI-chatbot deze status krijgt. Reddit en Roblox kregen dezelfde dag de aanwijzing “Very Large Online Platform”. Alle drie de diensten gaven zelf aan minstens 45 miljoen actieve gebruikers per maand in de EU te hebben. OpenAI meldde voor ChatGPT ongeveer 159,1 miljoen gebruikers per maand. Volgens de Commissie kwalificeert ChatGPT als zoekmachine omdat de dienst op vragen van gebruikers reageert en daarbij op het web kan zoeken. De aanwijzing brengt extra verplichtingen met zich mee. Zo moet OpenAI jaarlijkse risicoanalyses uitvoeren, een advertentiearchief bijhouden en data delen met onafhankelijke onderzoekers. De diensten krijgen vier maanden de tijd om aan de nieuwe eisen te voldoen. Bij overtreding van de regels kunnen boetes oplopen tot 6 procent van de wereldwijde jaaromzet. De typering van ‘zoekmachine’ is vreemd, dat OpenAI onder de strengste regels van de Europese wet valt, niet.
OpenAI trekt zijn modellen terug bij Cursor na overname door SpaceX
OpenAI beëindigt de overeenkomst met programmeertool Cursor over het gebruik van de eigen AI-modellen. Aanleiding is de overname van Cursor door SpaceX. Dat bedrijf is van Elon Musk. OpenAI zegt onvoldoende vertrouwen te hebben dat SpaceX zich aan de gebruiksvoorwaarden zal houden. Het contract loopt nog tot 12 november 2026. Tot die datum kunnen ontwikkelaars de huidige OpenAI-modellen in Cursor blijven gebruiken. Nieuwe modellen die OpenAI in de tussentijd uitbrengt, worden niet meer via Cursor aangeboden. OpenAI verwijst naar eerdere ervaringen met andere bedrijven van Musk, zoals xAI en X. Musk erkende dit jaar onder ede dat xAI OpenAI-data gebruikte op een manier die in strijd was met de gebruiksvoorwaarden. Ook de komst van het nieuwe model Astra speelt mee. OpenAI wil dit model niet via Cursor aanbieden zolang SpaceX eigenaar is. Het zal wel nooit meer goed komen tussen Musk en OpenAI-oprichter Altman.
Rechter blokkeert zwarte lijst Pentagon voor Anthropic
Een Amerikaanse rechter heeft geoordeeld dat het Pentagon Anthropic ten onrechte op een zwarte lijst had gezet. Rechter Rita Lin oordeelde dat het ministerie van Defensie het zogenaamde eerste amendement schond door Anthropic aan te merken als een risico voor de toeleveringsketen. Volgens de rechter deed het Pentagon dit om een voorbeeld te stellen aan het bedrijf. Het conflict ontstond nadat Anthropic weigerde zijn AI-model Claude vrij te geven voor volledig autonome wapens en binnenlandse surveillance. Het Pentagon vindt dat particuliere bedrijven de inzet van het leger niet mogen beperken. Naar aanleiding hiervan bestempelde minister van Defensie Pete Hegseth Anthropic als een risico voor de nationale veiligheid. Dat beperkte de toegang van het bedrijf tot bepaalde overheidscontracten. Anthropic stelde dat dit tot omzetverlies van miljarden dollars kon leiden. De rechter noemde de aanpak van het Pentagon “illegaal en ongefundeerd”. De Amerikaanse overheid gaat waarschijnlijk in beroep tegen de uitspraak.
Sony Music Publishing en Warner Chappell klagen Anthropic aan
Sony Music Publishing en Warner Chappell Music hebben een rechtszaak tegen Anthropic aangespannen. Zij noemen het een van de grootste en meest evidente lopende schendingen van intellectueel eigendom. De aanklacht is vrijdag ingediend bij de federale rechtbank in Noord-Californië. Ook oprichters Dario Amodei en Benjamin Mann worden persoonlijk als gedaagden genoemd. De platenmaatschappijen stellen dat Anthropic tientallen duizenden auteursrechtelijk beschermde composities gebruikte om Claude te trainen. Ze verwijzen naar eerder onthuld bewijs uit de zaak Bartz v. Anthropic, waarin staat dat medeoprichter Mann in 2021 miljoenen illegale boeken downloadde via BitTorrent. Sony en Warner Chappell eisen een schadevergoeding tot 150.000 dollar per compositie. Hiermee lopen inmiddels de muziekuitgeverijen van alle drie de grote platenmaatschappijen tegen Anthropic. Eerdere zaken kwamen van Universal Music Publishing Group, Concord en ABKCO, van BMG en van Round Hill Music.
Mijn bronnen over (generatieve) artificiële intelligentie
Deze pagina bevat al mijn bijdragen over (generatieve) artificiële intelligentie.
Lees het hele
artikel