Waar ik me de afgelopen week over verwonderd heb, als het gaat om generatieve AI (deel 61)
Deze week kwam de soap rond de AI-modellen Mythos 5 en Fable 5 van Anthropic tot een -voorlopig?- einde. Ook buiten de VS mogen ze weer worden gebruikt. Uiteraard was er meer AI-nieuws, waarover ik me de afgelopen week heb verwonderd. Bijvoorbeeld over de omzet van de ‘generatieve AI-economie’.
Blokkade op Anthropics AI-modellen door VS opgeheven
De Amerikaanse regering heeft de beperkingen op de AI-modellen Mythos 5 en Fable 5 van Anthropic opgeheven. Meerdere bronnen berichtten dat deze week, waaronder de NOS. Geavanceerde AI-modellen van het Amerikaanse bedrijf Anthropic zijn daarom weer gefaseerd beschikbaar gesteld voor gebruikers buiten de Verenigde Staten. Half juni werden op last van de regering Trump de modellen uitgeschakeld voor overheden, bedrijven en personen uit het buitenland. Reden was destijds dat de voorzorgsmaatregelen van de modellen te omzeilen zouden zijn en dat de VS ze belangrijk vond voor de nationale veiligheid. Anthropic reageerde destijds verbolgen op de blokkade en zei het niet eens te zijn met het terugroepen van een commercieel model dat door honderden miljoenen mensen wordt gebruikt. Anthropic zegt nu in een verklaring dat het bedrijf het mogelijke omzeilen van de voorzorgsmaatregelen heeft onderzocht en dat het risico op een lek zeer klein is. Onderzoekers van het Amerikaanse handelsministerie hebben de beveiligingsmaatregelen getest en zeggen volgens Anthropic dat deze buitengewoon sterk zijn. De blokkade maakte volgens de NOS deel uit van een langer lopend conflict tussen Anthropic en de regering-Trump over de inzet van AI voor militaire doeleinden. ChatGPT 5.6 is overigens ook tegengehouden door de Amerikaanse overheid.
Nieuwe versie Claude: Sonnet 5
Ondanks alle gedoe rond de AI-modellen Mythos 5 en Fable 5 heeft Anthropic de afgelopen week ook Claude Sonnet 5 uitgebracht. Dat is een nieuw AI-model dat is gericht op het zelfstandig uitvoeren van taken in meerdere stappen, zoals het werken met tools als browsers en terminals. Het model presteert ongeveer net zo goed als Opus 4.8, maar is goedkoper in gebruik. Ten opzichte van de vorige versie, Sonnet 4.6, scoort het beter op redeneren, code schrijven en kenniswerk. Veiligheidsbeoordelingen laten volgens Anthropic zien dat Sonnet 5 minder ongewenst gedrag vertoont dan Sonnet 4.6. Het model is beschikbaar voor alle abonnementen en is per direct de standaardkeuze voor gratis en Pro-gebruikers. Via de API kost het model tot en met 31 augustus 2026 twee dollar per miljoen invoertokens en tien dollar per miljoen uitvoertokens. Daarna geldt een prijs van drie respectievelijk vijftien dollar.
Nano Banana 2 Lite en Gemini Omni Flash
De afgelopen week zijn meer nieuwe versies van AI-modellen beschikbaar gekomen. Google heeft twee nieuwe AI-modellen voor beeld- en videogeneratie beschikbaar gesteld voor ontwikkelaars. Nano Banana 2 Lite is een beeldgenerator die binnen vier seconden een afbeelding oplevert op basis van een tekstprompt. Het model kost 0,034 dollar per duizend afbeeldingen en is bedoeld als vervanger van de eerdere Nano Banana. Gemini Omni Flash is een model voor videogeneratie en -bewerking met natuurlijke taal. Gebruikers kunnen bijvoorbeeld personages vervangen, camerahoeken aanpassen of scènes opnieuw belichten door dit in gewone taal te beschrijven. Het kost 0,10 dollar per seconde gegenereerde video. Beide modellen zijn te combineren: een met Nano Banana 2 Lite gemaakte afbeelding kan worden doorgegeven aan Omni Flash om er een video van te maken. Omni Flash bevindt zich nog in preview en ondersteunt op dit moment video’s tot maximaal tien seconden. Beide modellen zijn beschikbaar via Google AI Studio en de Gemini API, en worden ook uitgerold naar Search, de Gemini-app en andere Google-diensten.
Specifiek AI-model verslaat frontier-modellen op financiële taken
Onderzoekers van Thinking Machines Lab en Bridgewater AIA Labs laten zien dat organisaties baat kunnen hebben bij modellen die zijn afgestemd op hun eigen specifieke taken, in plaats van generieke modellen te gebruiken. De onderzoekers hebben een eigen AI-model getraind dat beter presteert dan grote taalmodellen bij het filteren van financiële documenten. Het gaat om taken als het beoordelen van de relevantie van nieuwsartikelen en centrale-bankdocumenten voor investeerders. Modellen als Claude, Gemini en GPT haalden met een eenvoudige prompt gemiddeld slechts zo’n 50 procent nauwkeurigheid. Met verbeterde prompts liep dat op tot krap 80 procent. Het eigen model, getraind met expertlabels op het platform Tinker, haalde 84,7 procent nauwkeurigheid. Dat is 29,8 procent minder fouten dan het beste generieke model. Het model is bovendien 13,8 keer goedkoper in gebruik. Deze bevinding sluit aan bij mijn opvatting dat docenten en lerenden meer baat hebben bij specifiek voor leren, opleiden en onderwijs ontwikkelde AI-tools dan bij generieke LLM’s.
Claude Science voor onderzoekers
Anthropic heeft deze week ook Claude Science beschikbaar gesteld. Dat is een app waarin onderzoekers de tools en databases die zij vaak gebruiken, samengebracht vinden in één werkomgeving. Het systeem geeft toegang tot een coördinerende AI-agent met meer dan 60 vooraf ingerichte skills en connectoren voor onder meer genomica, eiwitonderzoek en cheminformatica. Een controlerende agent checkt citaten en berekeningen en corrigeert fouten. Elk resultaat wordt gegenereerd met de bijbehorende code en een beschrijving van de werkwijze, zodat het herleidbaar en reproduceerbaar is. De app kan lokaal draaien of via een eigen rekencluster, zodat gevoelige data niet naar buiten gaat. Volgens Anthropic hebben onderzoekers in de betaperiode het systeem onder meer gebruikt voor RNA-sequencing en het ontwerpen van CRISPR-experimenten. Claude Science is in beta beschikbaar voor gebruikers met een Pro-, Max-, Team- of Enterprise-abonnement, op macOS en Linux.
Aantal spookreferenties in wetenschappelijke artikelen fors gestegen
Onderzoek van De Groene Amsterdammer en de Data School van de Universiteit Utrecht laat volgens de NOS zien dat het aandeel wetenschappelijke artikelen met niet-bestaande referenties in drie jaar tijd sterk is toegenomen. In 2023 bevatte ongeveer één op de 1400 artikelen zo’n verzonnen verwijzing. In de eerste maanden van 2026 was dat al één op de 200. De onderzoekers vonden in 208 artikelen samen ruim 748 verwijzingen naar onderzoeken die niet bestaan. Wetenschappers gebruikten AI vaak om referentielijsten op te schonen of aan te vullen, waarbij ze de voorgestelde bronnen niet controleerden. Onder meer onderzoekers van de Wageningen Universiteit en het Erasmus MC publiceerden artikelen met dit soort fouten. Uitgeverijen als Springer Nature en Elsevier zeggen hun interne controlemechanismen te willen aanscherpen, omdat de bestaande peer review niet voldoende blijkt.
Non-invasieve decoder voor hersenactiviteit van Meta
Meta is deze week met een nieuwe versie van Brain2Qwerty gekomen. Dat is een systeem dat hersenactiviteit omzet in tekst, zonder chirurgische ingreep. De vorige versie decodeerde losse letters. Versie 2 decodeert direct hele zinnen. De hersensignalen zijn gemeten met magneto-encefalografie (MEG). Het model is getraind op ongeveer 22.000 getypte zinnen van negen deelnemers. Zij typten elk tien uur terwijl hun hersenactiviteit werd vastgelegd. Bij de deelnemer met het beste resultaat haalt het systeem een woordnauwkeurigheid van 78 procent. Eerdere non-invasieve methoden kwamen niet verder dan 8 procent. Volgens Meta neemt de nauwkeurigheid toe naarmate er meer trainingsdata beschikbaar is. Het bedrijf maakt de trainingscode van beide versies openbaar. Onderzoekspartner BCBL stelt de dataset van de eerste versie beschikbaar.
Beperkte preview van GPT-5.6 modellen beschikbaar
OpenAI heeft de afgelopen week een beperkte preview gepresenteerd van GPT-5.6. Dat is een nieuwe familie modellen met drie varianten: Sol (het vlaggenschip), Terra (balans tussen prestatie en kosten) en Luna (snel en betaalbaar). Terra levert vergelijkbare prestaties als GPT-5.5 voor de helft van de prijs. De preview is voorlopig beperkt tot een kleine groep vertrouwde partners. Bredere beschikbaarheid via ChatGPT en de API volgt naar verwachting binnen enkele weken. Op verzoek van de Amerikaanse regering stemde OpenAI in met gefaseerde toegang. De overheid keurt toegang per klant goed. Daar zijn ze waarschijnlijk even mee bezig. GPT-5.6 Sol presteert volgens eigen zeggen sterk op het gebied van programmeren, biologisch onderzoek en cybersecurity. Het model beschikt over uitgebreidere veiligheidsmaatregelen dan zijn voorgangers, maar is nog niet in staat om volledig autonome cyberaanvallen op geharde doelwitten uit te voeren.
Nieuwe AI-modellen automatiseren steeds meer freelancewerk, blijkt uit test
Onderzoeksorganisatie Center for AI Safety (CAIS) heeft nieuwe resultaten gepubliceerd van de Remote Labor Index. Deze index meet hoe vaak AI-systemen echte freelance-opdrachten net zo goed afronden als een betaalde professional. Het gaat om werk zoals 3D-ontwerp, architectuur, grafisch ontwerp, video en data-analyse. Het model Fable 5 haalt een automatiseringspercentage van 16,1 procent. Dat is de hoogste score tot nu toe. Opus 4.8 komt uit op 8,3 procent en GPT-5.5 op 6,3 procent. Bij de start van de index in 2025 haalde het beste model nog 2,5 procent. CAIS testte ook een geautomatiseerde AI-beoordelaar in plaats van menselijke beoordelaars. Die overschatte de prestaties van de nieuwste modellen met een factor 2 tot 3. Menselijke beoordeling blijft volgens de onderzoekers daarom nodig. De onderzoekers benadrukken dat de meeste opgeleverde werk nog niet aan professionele kwaliteitseisen voldoet. Hoe lang nog, vraag ik me dan af.
NotebookLM ondersteunt nu verticale video’s in Video Overviews
Google heeft deze week een update aangekondigd voor de Studio-functie in NotebookLM. De functie Video Overviews ondersteunt voortaan ook verticale video’s in kort formaat, geschikt voor mobiel gebruik. Eerder konden gebruikers al kiezen uit verschillende formaten en visuele stijlen, maar was de gegenereerde video altijd horizontaal. De nieuwe korte video’s duren naar verwachting 60 seconden. De functie wordt momenteel uitgerold naar abonnees van Google AI Pro en Google AI Ultra, via de webversie en de NotebookLM-app voor Android en iOS. Gratis gebruikers krijgen naar verwachting op een later moment toegang tot deze functie.
OpenAI stelt beursgang mogelijk uit tot 2027
SpaceX ging onlangs naar de beurs. Anthropic bereidt momenteel ook een beursgang voor. Concurrent OpenAI overweegt de geplande beursgang uit te stellen tot 2027. Het bedrijf diende in juni vertrouwelijke documenten in bij de Amerikaanse beurstoezichthouder SEC. Toen was de verwachting dat de beursgang dit najaar zou volgen, met een waardering van meer dan $1 biljoen. AG Connect schrijft dat volgens The New York Times financieel adviseurs het management van OpenAI twee scenario’s hebben voorgelegd. Ze kunnen wachten tot 2027 en dan de gewenste waardering van $1 biljoen proberen te halen. Of ze kunnen eerder naar de beurs gaan met een lagere waardering. CFO Sarah Friar heeft medewerkers laten weten dat 2027 nu het streefjaar is. Beleggers twijfelen ondertussen of AI-bedrijven hun beloftes kunnen waarmaken. Ralph Wessels van ABN AMRO noemt de markt op dit moment overgewaardeerd, maar is niet negatief over de sector als geheel.
Generatieve AI-economie heeft in het afgelopen jaar 110 miljard dollar omgezet
Onderzoeksbureau Exponential View heeft een rapport gepubliceerd over de omvang van de ‘generatieve AI-economie’. De opbrengst over de afgelopen twaalf maanden bedraagt 110 miljard dollar. Op jaarbasis loopt de omzet op naar 175 miljard dollar. De groei verloopt sneller dan bij eerdere technologiegolven als internet en mobiel. De onderzoekers werkten met een bottom-up model. Ze telden alleen wat eindgebruikers direct aan AI-diensten uitgaven, zonder dubbeltelling van kosten in de toeleveringsketen. Veel bedrijven zitten nog in een vroeg stadium van adoptie. De helft van de ondervraagde CEO’s zegt zijn baan af te laten hangen van een geslaagde AI-implementatie. Opvallend is dat elke prijsverlaging van 10 procent leidt tot 12 tot 18 procent meer ’tokengebruik’. De totale AI-uitgaven blijven daardoor toch stijgen.
OpenAI wil dat Amerikaanse staat aandeelhouder wordt van AI-bedrijven
Op 13 juni j.l. schreef ik al dat OpenAI en de Amerikaanse overheid en OpenAI al meer dan een jaar gesprekken voeren over een mogelijke overheidsbetrokkenheid bij het AI-bedrijf. Deze week berichtte onder meer de NOS op basis van een artikel in de Financial Times dat OpenAI de Amerikaanse overheid heeft voorgesteld om aandeelhouder te worden van AI-bedrijven. Het plan van OpenAI-topman Sam Altman houdt in dat de VS 5 procent van de aandelen in Amerikaanse AI-bedrijven overneemt. Onduidelijk is nog welke bedrijven hieraan zouden moeten meedoen. Behalve OpenAI en concurrent Anthropic worden volgens de NOS ook Google en Meta genoemd. Het idee is dat een deel van de eventuele winsten van AI-bedrijven ten goede komt aan de samenleving, bijvoorbeeld via een stichting of fonds. OpenAI sprak eerder al over een publiek vermogensfonds voor alle burgers. Er lopen gesprekken met het Witte Huis over de plannen. OpenAI en het Witte Huis geven vooralsnog geen commentaar.
Meta overweegt clouddienst voor verkoop van AI-rekenkracht
Meta werkt aan plannen voor een clouddienst waarmee het bedrijf toegang tot AI-rekenkracht en AI-modellen aan derden gaat verkopen. Dat melden ingewijden aan Bloomberg. Meta zou hiermee gaan concurreren met AWS, Microsoft Azure en Google Cloud. Eén optie is toegang tot AI-modellen die op Meta’s eigen infrastructuur draaien, waaronder de Muse Spark-modellen. Een tweede optie is verkoop van “ruwe” rekencapaciteit, vergelijkbaar met wat partijen als CoreWeave aanbieden. De plannen vallen onder een intern initiatief genaamd Meta Compute. Meta heeft de afgelopen tijd honderden miljarden dollars geïnvesteerd in datacenters en chips voor eigen AI-ambities. Topman Mark Zuckerberg zei in mei al open te staan voor verkoop van overtollige rekencapaciteit aan andere bedrijven. Een woordvoerder van Meta wilde niet reageren op de berichten, en de plannen kunnen nog veranderen.
Philip Morris zet AI in om EU-consultatie tabakswetten te beïnvloeden
Tabaksfabrikant Philip Morris heeft een AI-tool ingezet waarmee burgers reacties konden indienen op twee nieuwe EU-tabakswetten. Dat blijkt uit gezamenlijk onderzoek van de NOS en Pointer (KRO-NCRV). De tool stuurde gebruikers via QR-codes in tabakszaken naar een vragenlijst. Op basis van de antwoorden genereerde de tool een tekst in de ik-vorm. Die tekst was vrijwel altijd gericht tegen strengere regelgeving. Van de bijna 80.000 ingediende reacties op de EU-consultatie is circa 30 procent volledig door AI geschreven. In Nederland ligt dat aandeel op 71 procent. Philip Morris noemt de campagne een legitieme bijdrage aan het democratisch proces. Een groep Nederlandse artsen heeft een klacht ingediend bij de Reclame Code Commissie wegens misleiding en overtreding van het tabaksreclameverbod. De Europese Commissie zegt zeer bezorgd te zijn over dit soort door de industrie gesteunde campagnes. De onderzoekredactie van NOS en Pointer heeft een AI-detectietool gebruikt. Dat is opvallend omdat deze tools niet heel betrouwbaar zijn.
Seed2.1 van ByteDance is uit
ByteDance heeft Seed2.1 uitgebracht. Het gaat om een nieuwe generatie modellen gericht op agentachtige taken. Deze modellen kunnen opdrachten in meerdere stappen zelfstandig uitvoeren, zoals projectplanning, documentverwerking en het gebruik van externe tools. Op de benchmark GDPVal, die de bruikbaarheid van modellen bij echte werktaken meet, behaalt de variant Seed2.1 Pro de hoogste score. Het model presteert daarnaast goed bij het verwerken van complexe visuele input, zoals documenten, grafieken en video’s, en bij programmeertaken die aanpassingen in bestaande codebases vereisen. Voor mobiele taken, waarbij het model schermen moet interpreteren en handelingen als tikken en typen moet uitvoeren, behaalt Seed2.1 de hoogste score op de MobileWorld-benchmark. ByteDance meldt zelf dat er nog ruimte voor verbetering is bij de meest open en complexe onderzoekstaken.
Mijn bronnen over (generatieve) artificiële intelligentie
Deze pagina bevat al mijn bijdragen over (generatieve) artificiële intelligentie.
Lees het hele
artikel