Onderzoek biedt inzicht in hoe het brein herinneringen opslaat
Het menselijk brein slaat de inhoud en de context van herinneringen op via twee aparte groepen neuronen. Dat is de belangrijkste bevinding van recent Duits onderzoek, waarover ScienceDaily bericht in het artikel “Brain stores content and context of memories separately”.
Foto: geralt, Pixabay
Volgens het onderzoek zijn er twee typen neuronen betrokken bij het vastleggen van herinneringen: ‘content neurons’, die reageren op specifieke objecten of inhoud, en ‘context neurons’, die de situatie of omgeving registreren waarin iets wordt waargenomen. Beide typen neuronen werken normaal gesproken onafhankelijk van elkaar. Alleen op het moment dat iemand zich een situatie correct herinnert, verbinden deze twee groepen hun activiteit met elkaar.
Het onderzoek werd uitgevoerd door hoogleraar Florian Mormann en dr. Marcel Bausch van de afdeling epileptologie van de Universiteit van Bonn. Zij analyseerden elektrische signalen van meer dan 3.000 neuronen bij patiënten met epilepsie die niet reageren op medicatie. Bij deze patiënten waren elektroden in de hersenen geplaatst als onderdeel van hun medische behandeling. Dat bood de onderzoekers de mogelijkheid om de activiteit van individuele neuronen rechtstreeks te meten. Deelnemers voerden computertaken uit waarbij zij afbeeldingen beoordeelden aan de hand van steeds wisselende vragen, zodat dezelfde afbeelding in uiteenlopende contexten kon worden verwerkt.
De bevinding dat inhoud en context door aparte neurongroepen worden verwerkt, biedt een verklaring voor de flexibiliteit van het menselijk geheugen. Volgens de onderzoekers hoeft het brein niet voor elke combinatie van inhoud en context een aparte neuron of neuronengroep aan te maken. In plaats daarvan worden eenheden kennis opgeslagen in afzonderlijke ‘neurale bibliotheken’, die in talrijke verschillende situaties opnieuw kunnen worden ingezet. Dat is efficiënter dan een systeem waarbij elk nieuw geheugen een unieke neurale afdruk vereist. De koppeling tussen inhoud en context komt tot stand op het moment dat de herinnering wordt opgeroepen, niet al bij het vastleggen ervan.
Dit mechanisme biedt ook een verklaring voor het bekende verschijnsel dat herinneringen contextgevoelig zijn: de omstandigheden waaronder iets is geleerd of meegemaakt, spelen een rol bij het terugvinden van die informatie. Het brein reconstrueert een herinnering als een samenspel van inhoud en context dat telkens opnieuw wordt samengesteld.
Mijn opmerkingen
Dit onderzoek onderbouwt in feite wat we vanuit de leerpsychologie al langer weten. Namelijk dat context een belangrijke rol speelt bij het opslaan en terugvinden van informatie. Het principe van contextafhankelijk leren oftewel ‘encoding specificity‘ (Tulving & Thomson, 1973) stelt dat herinneringen het makkelijkst worden opgeroepen in omstandigheden die lijken op de situatie waarin ze zijn aangeleerd. De bevindingen uit Bonn bevestigen dit principe vanuit neurologisch perspectief.
De relevantie voor leren, opleiden en onderwijs is dat je bij het ontwerpen van leerinterventies er rekening mee moet houden dat de rijkheid van de context waarin wordt geleerd, ertoe doet. Leren in gevarieerde en realistische situaties kan helpen om kennis op te halen en de transfer naar nieuwe situaties te bevorderen. Neurologisch onderzoek lijkt dit nu ook te bevestigen.
Tegelijk is enige terughoudendheid geboden bij het vertalen van dit neurowetenschappelijk onderzoek naar de praktijk van leren, opleiden en onderwijs. De context van dit onderzoek -ahum- betreft immers het meten van hersenactiviteit bij epilepsiepatiënten. Deze context verschilt namelijk nogal van de educatieve praktijk. De groep deelnemers is beperkt tot mensen met een neurologische aandoening.
Bron: Marcel Bausch, Johannes Niediek, Thomas P. Reber, Sina Mackay, Jan Boström, Christian E. Elger, Florian Mormann. Distinct neuronal populations in the human brain combine content and context. Nature, 2026; 650 (8102): 690 DOI: 10.1038/s41586-025-09910-2
Lees het hele
artikel