De risico’s van AI in historisch perspectief (Discovery Museum Kerkrade)
Gisteren heb ik het Discovery Museum in Kerkrade bezocht. Dit museum besteedt in een expositie aandacht aan AI, met oog voor zowel de mogelijkheden als de risico’s. Een ander onderdeel van het museum plaatst de huidige zorgen over AI in een historisch perspectief: vrijwel elke nieuwe technologie riep aanvankelijk angst op, van de stoommachine tot de smartphone.
Een van de installaties, “Neuraal netwerk”, laat bezoekers een cijfer herkennen via een fysieke opstelling met verlichte knooppunten en verbindingen. Je ziet hoe een netwerk van kunstmatige neuronen tot een classificatie komt.
De expositie besteedt ook aandacht aan AI-kunst. Kunstenaar Fabio Comparelli toont onder meer digitale werken, waaronder een beeld van een futuristisch gebouw aan het water, gemaakt met behulp van AI. AI-technologie heeft nadrukkelijk dus ook mogelijkheden voor beeldende kunst.
Een ander deel van het museum bestaat uit een overzicht van historische krantenkoppen die naast elkaar zijn opgehangen, bij betreffende technologieën. Ze tonen hoe mensen in het verleden reageerden op nieuwe technologie: een artikel uit 1879 over angst voor ademtekort door de snelheid van locomotieven, een bericht uit 1926 over het gevaar van elektriciteit in scholen, een krantenkop uit 1978 die zich afvraagt of de “chip” iedereen werkloos maakt, en recentere koppen over stralingsangst bij mobiele telefoons (met de befaamde video van Frans Bromet) en privacyzorgen rond AI. Ook automatisering in het huishouden komt terug: een artikel beschrijft angst voor automatisering onder huisvrouwen naar aanleiding van de introductie van de wasmachine en stofzuiger.
Een toelichtend paneel bij deze collectie, getiteld “Nieuwe technologieën. Oude angsten”, benoemt dit patroon expliciet. Volgens het paneel ontstaat angst voor nieuwe technologie doordat onbekende risico’s zwaarder wegen dan bekende voordelen. Hoe groter de beloften van de nieuwe uitvinding, des te groter de angst voor de slechte gevolgen, menen de samenstellers. Deze angst wordt door hen technofobie genoemd en is van alle tijden; ze neemt doorgaans af zodra mensen gewend raken aan de nieuwe technologie. Het paneel wijst er wel op dat sociale media ervoor zorgen dat angst zich tegenwoordig sneller verspreidt dan vroeger. Volgens de toelichting is het daarom van belang goed geïnformeerd te zijn over risico’s en na te denken over het gebruik, in plaats van de angst zonder meer te volgen of te negeren. De soep wordt vaak niet zo heet gegeten als ze wordt opgediend.
Het historische overzicht in het Discovery Museum laat zien dat de onrust over AI niet uniek is. Dezelfde argumenten die nu rond AI klinken, kwamen eerder terug bij de trein, elektriciteit en de computer: zorgen over gezondheid, banenverlies en controleverlies. Dat patroon relativeert de discussie, zonder de risico’s van AI weg te wuiven. Ook blijkt maar weer dat wij mensen niet goed in staat zijn de effecten van nieuwe technologie op langere termijn op een goede manier in te schatten (en niet alleen te onderschatten). Elektriciteit heeft bijvoorbeeld andere nadelen dan meer dan honderd jaar geleden werd gedacht. Mede dankzij elektriciteit zijn we veel energie gaan gebruiken, met CO2-uitstoot en klimaatverandering tot gevolg (kolencentrales). De computer heeft inderdaad tot banenverlies geleid (denk aan de typiste), maar heeft ook veel banen opgeleverd.
Uit dit overzicht blijkt ook dat niet elke zorg is ongegrond, en dat niet elke angst vanzelf verdwijnt. Een deel van de zorgen rond AI in leerprocessen, zoals het risico op cognitieve uitbesteding in plaats van cognitieve ondersteuning, is inhoudelijk onderbouwd en verdient serieuze aandacht. Andere zorgen zijn vooral gebaseerd op onbekendheid met de technologie en nemen af naarmate docenten en lerenden er ervaring mee opdoen.
De aanwezigheid van AI-kunst in de expositie is een goede aanvulling op het overwegend technische en journalistieke materiaal. Het laat zien dat de discussie over AI niet beperkt blijft tot tekst en data, maar ook het creatieve domein raakt.
Ik zou zeggen: gaat dat zien deze zomer: Discovery Museum, Kerkrade. Kinderen kunnen er trouwens veel doen.
Mijn bronnen over (generatieve) artificiële intelligentie
Deze pagina bevat al mijn bijdragen over (generatieve) artificiële intelligentie.
Nota bene: er is in dit museum onder meer ook aandacht voor de industriële revolutie in Zuid-Limburg met onder meer aandacht voor het mijnverleden en de Sfinx fabrieken in Maastricht.
Lees het hele
artikel