AI en onderwijs: bescherming bieden is niet hetzelfde als voorbereiden
Wanneer AI vrijwel direct een vloeiend antwoord geeft, verdwijnt de ruimte om bij onzekerheid stil te staan. En daarmee een essentieel onderdeel van leren. Cathryn Horvat pleit ervoor die ruimte bewust te bewaken en lerenden te leren hoe zij AI-output kunnen bevragen, in plaats van ze te verbieden.
Een lerende kan een vraag stellen en vrijwel direct een vloeiend, gestructureerd antwoord ontvangen; nog voordat de lerende de tijd heeft gehad om bij de onzekerheid van het niet-weten stil te staan. AI vat samen, corrigeert teksten, legt vergelijkingen uit en geeft feedback in een toon die bijna vriendelijk aandoet. Je hebt niet het idee dat je met een machine te maken hebt. De technologie klinkt menselijker dan verwacht. En dat is volgens Cathryn Horvat voor menigeen ongemakkelijk.
Onderwijsinstellingen en beleidmakers reageren hierop door ‘hekken’ te plaatsen. Dat is begrijpelijk, stelt Horvat: jongeren hebben volwassenen nodig die schadelijke ontwerpen, online mishandeling en desinformatie serieus nemen. Een ‘hek’ -zoals een verbod- leert een jongere niet hoe het moet omgaan met wat er aan de andere kant ervan ligt. Het helpt een jongere niet om een gemanipuleerde afbeelding te herkennen, een AI-antwoord te bevragen of te begrijpen waarom iets dat overduidelijk ‘nep’ is, overtuigend kan overkomen. Bescherming moet dan ook gepaard gaan met leren.
Horvat pleit daarom voor het cultiveren van een bewuste pauze, het moment nadat een AI een antwoord heeft gegeven. In die pauze zou de lerende zich moeten afvragen: klopt dit antwoord? Welk bewijs onderbouwt het antwoord? Wat wordt er weggelaten? Wiens perspectief is zichtbaar? Welke aannames liggen eraan ten grondslag? Zij stelt dat hierdoor onderwijs menselijk wordt: het gaat niet meer om het vinden van informatie, maar om het leren leven met informatie op een doordachte manier.
Als die pauze verdwijnt uit het onderwijs, dreigt de schijn van begrip het werkelijke begrip te verdringen. Als lerenden leren om snel te reageren, het patroon te volgen en door te gaan, zal AI altijd de betere lerende lijken: sneller, netter, eindeloos geduldig. Lerenden hebben iets nodig dat verder gaat dan efficiëntie: ze hebben oordeelsvermogen nodig, schrijft Horvat.
Om dat te ontwikkelen, pleit Horvat voor een centrale rol van de kunstvakken en de geesteswetenschappen. Niet als aanvulling, maar als vakgebieden die de menselijke vaardigheden aanscherpen die door technologie meer urgent worden. Oordeelsvermogen groeit niet louter door toegang tot informatie. Het groeit door confrontatie met identiteit, conflict, cultuur, macht, ambiguïteit en consequentie. Dramavakken zijn hiervoor bij uitstek geschikt: lerenden nemen rollen aan, testen keuzes en keren naar zichzelf terug met een veranderd inzicht in verantwoordelijkheid. Ze oefenen daarmee disposities die in het digitale leven relevant zijn: nieuwsgierigheid, empathie, zelfbeheersing en ethisch bewustzijn.
De invulling van digitaal burgerschap schiet momenteel tekort, constateert Horvat. Het wordt te vaak gereduceerd tot afzonderlijke veiligheidslessen of gedragsregels die worden uitgedeeld nadat er al iets misgegaan is. Digitaal burgerschap hoort geïntegreerd te zijn in alle contexten waar lerenden informatie tegenkomen, bronnen interpreteren of beweringen doen. Het leeft in de alledaagse vragen die docenten stellen: “Hoe heb je dit gevonden? Waarom vertrouw je het? Wie heeft het gemaakt? Welk perspectief ontbreekt?”
Zonder ruimte om te bevragen en betekenis te geven, lopen lerenden het risico de rol van de machine over te nemen: snel produceren, het patroon volgen en doorgaan. Horvat pleit voor een reactie die weerstand biedt aan zowel paniek als passiviteit: grenzen handhaven waar bescherming nodig is, maar niet bescherming verwarren met voorbereiding.
Mijn opmerkingen
Cathryn Horvat beschrijft wat ik ook al een geruime tijd stel: toch digitale technologieën uit het onderwijs te weren, leren lerenden deze technologieën niet op een doordachte manier te gebruiken. Investeer juist in het ontwikkelen van ‘digital fluency’: het begrijpen van digitale tools, en het vermogen om daar iets nieuws mee te creëren. Oordeelsvermogen maakt daar een belangrijk deel van uit. Horvat meent dat dramavakken hiervoor erg geschikt zijn omdat je daarmee nieuwsgierigheid, empathie, zelfbeheersing en ethisch bewustzijn ontwikkeld. Dit zijn inderdaad belangrijke eigenschappen, die je m.i. ook binnen andere onderdelen van een opleiding kunt ontwikkelen. Pedagogische vertraging, het inlassen van pauzes, is randvoorwaardelijk voor ‘digital fluency”. Dit kan wat mij betreft overigens samengaan met het versnellen van productie en het vergroten van de efficiëntie.
Digital fluency verdient in elk geval aandacht binnen elk onderdeel van een opleiding. Dat bevordert eveneens transfer van vaardigheden. Een los vak “mediawijsheid” verandert weinig als het niet doorwerkt in de praktijk van alledag.
Mijn bronnen over (generatieve) artificiële intelligentie
Deze pagina bevat al mijn bijdragen over (generatieve) artificiële intelligentie.
Lees het hele
artikel