Onderzoeken naar de effecten van het verbannen van smartphone uit de klas leiden vooral tot vragen
Onderzoek naar het verbieden van smartphones op school levert geen eenduidig beeld op van de effecten op leerresultaten. Dat is de voornaamste conclusie van het artikel “Inside the Latest Global Research on School Cellphone Bans”, dat een overzicht geeft van recente nationale en internationale studies naar de gevolgen van smartphoneverboden op scholen. In deze blogpost verwijs ik ook naar Nederlands onderzoek en eerder uitgevoerd onderzoek.
Overheden en scholen reageren wereldwijd op dalende leerresultaten door onder meer het gebruik van smartphones tijdens de schooldag te beperken of te verbieden. De veronderstelling is dat smartphones afleiding veroorzaken en daarmee het leren schaden. Maar de eerste golf van wetenschappelijk onderzoek naar deze beleidsmaatregelen laat een verdeeld beeld zien.
Twee grote Amerikaanse studies worden in deze bijdrage uitgebreid vergeleken. Het eerste onderzoek, uitgevoerd door onderzoekers van Stanford, Duke, de University of Pennsylvania en de University of Michigan, analyseerde gegevens van meer dan 40.000 scholen die gebruikmaken van zogenaamde Yondr-pouches (magnetisch vergrendelde tasjes voor telefoons). Na invoering van de tasjes daalde het aantal signalen van telefoons op schoolterreinen met 30 procent, en docenten rapporteerden aanzienlijk minder niet-onderwijsgerelateerd telefoongebruik in de les. Toch vond het onderzoek vrijwel geen effect op toetsresultaten, aanwezigheid of online pesten, zelfs niet drie jaar na invoering. De auteur schrijft dat dit deels verklaard kan worden doordat de studie in feite strengere beperkingen vergeleek met al bestaande, minder strenge beperkingen maar niet met situaties zonder enige beperking.
De tweede studie, van de University of Rochester en RAND, richtte zich op Florida, waar in 2023 binnen de hele staat beperkingen werden ingevoerd. Die studie vergeleek scholen met veel telefoongebruik vóór de ban met scholen waar dat gebruik al laag was. Het resultaat: een kleine verbetering in leerresultaten in het tweede jaar na de ban. Toch was ook dit effect bescheiden (het verschil was minder dan één percentielpunt). Beide onderzoeksteams benadrukten in interviews dat hun bevindingen inhoudelijk dicht bij elkaar lagen: de effecten zijn klein, maar er zijn wel aanwijzingen voor positieve “niet-academische” uitkomsten, zoals een betere schoolsfeer.
Internationale onderzoek is volgens de auteur genuanceerder. Een Engelse studie uit 2016 vond dat verboden van smartphones met name zwakke lerenden hielpen. Een Zweedse studie uit 2020 vond geen enkel effect. Zweedse onderzoekers suggereerden dat dit mogelijk samenhangt met de lange traditie van digitale apparaten in Zweedse klaslokalen: laptops waren er al aanwezig voordat smartphones gemeengoed werden, waardoor het wegnemen van telefoons de totale digitale afleiding nauwelijks verminderde. Studies in Spanje, Noorwegen, Brazilië en India vonden wél voordelen op het gebied van leerresultaten. In India werd zelfs een gerandomiseerde studie uitgevoerd waarbij telefoons werden weggehaald bij lerenden in klaslokalen zonder laptops of tablets. Het effect was relatief groot, vermoedelijk omdat het verwijderen van telefoons daar neerkomt op het verwijderen van alle digitale afleiding.
Een mogelijke verklaring voor de zwakke resultaten in de VS is dat lerenden ook zonder smartphone worden afgeleid door laptops en tablets die wél zijn toegestaan. Bovendien, schrijft de auteur, speelt telefoongebruik thuis mogelijk een grotere rol. Smartphones kunnen buiten schooltijd van invloed zijn op de slaap, studiegewoonten, het concentratievermogen en het doorzettingsvermogen bij het lezen, op manieren die niet zomaar ongedaan kunnen worden gemaakt door een verbod op schooldagen van zeven uur.
Mijn opmerkingen
Het is m.i. opvallend dat een maatregel die minder afleiding oplevert toch nauwelijks aantoonbaar effect heeft op leerresultaten. Meer rust en concentratie in de klas leiden kennelijk niet automatisch tot betere prestaties. Dat past bij wat ik eerder schreef in Recente onderzoeken naar de invloed van smartphones op leren en welzijn: ook een Australische review van 22 studies vond geen overtuigend bewijs voor leerwinst na een telefoonverbod. De resultaten wisselen sterk per context.
Een verklaring ligt in de aard van het probleem. Zoals ik beschreef in Alleen een verbod op smartphones op school schiet tekort, toonde onderzoek van de Universiteit van Birmingham aan dat lerenden op scholen met een streng beleid hun telefoon simpelweg meer buiten schooltijd gebruiken. Het gebruik verschuift naar een ander moment van de dag, maar het totale gebruik blijft nagenoeg gelijk. Als de negatieve effecten op slaap, studiegewoonten en concentratie zich vooral buiten schooltijd manifesteren -wat het in deze blogpost samengevatte artikel ook suggereert- dan is het weinig verrassend dat een verbod tijdens de schooldag die effecten niet ongedaan maakt. Dat vraagt om een bredere aanpak, gericht op de hele dag, niet alleen de schooldag.
Daarbij is nuance op zijn plaats. In Nuances in het debat over smartphones en jongeren wees ik erop dat de relatie tussen technologiegebruik en leren of welzijn complexer is dan het publieke debat vaak doet vermoeden. Niet alle lerenden worden in gelijke mate negatief beïnvloed. Factoren als leeftijd, gebruikspatronen en de schoolcontext spelen een rol. Dat maakt eenduidige beleidsconclusies lastig.
In Nederland is er uiteindelijk voor gekozen om smartphones -in ieder geval in het basis- en voortgezet onderwijs- praktisch uit het onderwijs te verbannen. De eerste ervaringen zijn voorzichtig positief. Uit een eerste rapportage van de VO Raad, gebaseerd op opvattingen van schoolleiders, blijkt dat scholen positieve effecten zien op concentratie, welbevinden en klasklimaat. Tegelijk stelt de VO Raad dat het nog te vroeg is om uitspraken te doen over de effecten op leerprestaties. Dat is een verstandige kanttekening, die goed aansluit bij wat dit internationale onderzoek laat zien: de niet-academische effecten zijn eerder zichtbaar dan de effecten op toetsscores, en ook die zijn niet altijd eenduidig.
De vraag blijft hoe ver een schoolverbod reikt. Zolang lerenden thuis gemiddeld vier tot zes uur per dag op hun smartphone zitten -zo bleek uit het eerder aangehaalde Birmingham-onderzoek- en zolang tablets en laptops in de klas gewoon aanwezig blijven, is een verbod op school één stap in een veel bredere opgave. Daar komt bij dat het er natuurlijk vooral omgaat wat lerenden met hun devices doen. Als een docent lerenden bijvoorbeeld tijdens een les de hele tijd met een laptop laat werken, dan is het risico op afleiding erg groot. Verschillende onderzoekers benadrukken dat het erom gaat dat jongeren smartphones veilig en doordacht leren gebruiken. Daar zouden we ook werk van moeten maken. Het is de vraag of je dat bereikt door smartphones volledig uit het onderwijs te verbannen.
Lees het hele
artikel