AI als productiviteitstool kan leren meer betekenisvol maken
AI kan het leren niet alleen makkelijker maken, maar ook betekenisvoller. Mits docenten bewust onderscheid maken tussen zinvolle en zinloze inspanningen. Deze opvattting in de bijdrage “As a Tool of Productivity, AI Can Make the Effort to Learn More Meaningful” van Joseph South nuanceert de discussie over mogelijk schadelijke effecten van AI voor leren.
South maakt onderscheid tussen twee soorten inspanning bij het leren. “Niet-productieve worsteling” is de moeite die een lerende moet doen voor taken die nodig zijn om een leerdoel te bereiken, maar die inhoudelijk niets opleveren. “Productieve worsteling” is de cognitieve inspanning om begrippen te doorgronden en verbanden te leggen. Daarbij gaat het om de moeite die leidt tot groei, inzicht en het opbouwen van expertise.
South illustreert dit aan de hand van de casus van zijn vader die in de vroege jaren zeventig voor zijn promotieonderzoek midden in de nacht ponskaarten moest invoeren in een universitaire computer. Dat tijdrovende en foutgevoelige werk droeg inhoudelijk niets bij aan zijn onderzoek. Het echte denkwerk zat in het kiezen van de juiste variabelen en het interpreteren van de data. De logistieke rompslomp slokte echter een groot deel van de cognitieve energie op.
De auteur refereert in zijn bijdrage aan de veelgehoorde zorg rond AI in het onderwijs: het zou leiden tot cognitieve luiheid. Lerenden zouden hun denkwerk steeds meer uitbesteden en zo hun vermogen tot kritisch redeneren verliezen. South erkent dit risico, maar stelt dat het geen onvermijdelijk gevolg is van AI-gebruik. AI kan volgens hem de onproductieve inspanning verminderen terwijl de productieve inspanning intact blijft. Als voorbeeld noemt hij AI-tools die leesteksten aanpassen aan het niveau van de lerende wanneer tekstbegrip zelf niet het leerdoel is, maar slechts een voorwaarde om de inhoud te kunnen verwerken. Zo kan een lerende die moeite heeft met een tekst over de Franse Revolutie zich richten op de historische inhoud in plaats van op het decoderen van de tekst.
Joseph South roept docenten op om kritisch te kijken naar hun eigen opdrachten. Veel opdrachten bevatten een mix van productieve en onproductieve inspanning, zonder dat docenten daar bewust bij stilstaan. South illustreert dit met het opmaken van literatuurverwijzingen. Dat komt wellicht als zorgvuldig werk over, al heeft het vormgeven van citaten weinig te maken met het inhoudelijke werk van het beoordelen en integreren van bronnen. Als AI dit soort taken overneemt, dwingt dat docenten om na te denken over de echte waarde van een opdracht voor leren.
Volgens de auteur bepaalt AI uiteindelijk niet of lerenden cognitief luier of scherper worden. Dat wordt bepaald door de keuzes die docenten maken bij het ontwerpen van opdrachten en toetsen, en bij de selectie en inzet van AI-tools.
Mijn opmerkingen
Het onderscheid dat South maakt tussen productieve en onproductieve inspanning is helder en bruikbaar. Ik heb eerder al geschreven dat ‘cognitive offloading’ dankzij AI niet altijd schadelijk is, al kan het voor kinderen weer schadelijker zijn dan voor volwassenen. Het gaat om het ontlasten van het werkgeheugen, en niet om het uitbesteden van denkprocessen. Meer nuance in deze discussie helpt om het gesprek over AI voor leren, opleiden en onderwijs te verschuiven van de vraag “mag AI gebruikt worden?” naar de meer relevante vraag: “welke taken zijn eigenlijk het leren waard?”
We moeten m.i. erkennen dat ‘productieve worsteling’ contextafhankelijk is. Taken die South als onproductief zou kunnen bestempelen -zoals het omzetten van bronvermeldingen- trainen soms ook nauwkeurigheid en aandacht voor detail. Of die waarde opweegt, is een afweging die per context verschilt. Het is afhankelijk van de leeruitkomsten die je nastreeft. Dat maakt het onderscheid bruikbaar als denkkader, maar minder eenvoudig als praktisch instrument.
Mijn bronnen over (generatieve) artificiële intelligentie
Deze pagina bevat al mijn bijdragen over (generatieve) artificiële intelligentie.
Lees het hele
artikel